"Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы

(Кыргы Республикасынын 2024-жылдын 30-декабрындагы № 208, 2025-жылдын 30-январындагы № 32, 2025-жылдын 18-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 14-октябрындагы № 210, 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдары менен редакцияланган)

1-глава. Жалпы жоболор

1-берене. Ушул Мыйзамдын колдонулуш чөйрөсү, максаттары жана милдеттери

1. Бул Мыйзам билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясаттын негизги принциптерин, ошондой эле Кыргыз Республикасында билим берүү ишинин укуктук, социалдык-экономикалык жана уюштуруучулук негиздерин белгилейт.

2. Ушул Мыйзамдын максаты - адамдын сапаттуу билим алууга, инсандын ар тараптуу өнүгүүсүнө, жалпы адамзаттык жана улуттук баалуулуктарды таанууга болгон укугун камсыз кылуу жана ар бир адамга кесиптерди эркин тандоо аркылуу эмгек рыногунда атаандаштыкка жөндөмдүү, коомдун пайдалуу мүчөсү болуу мүмкүнчүлүгүн берүү.

3. Ушул Мыйзамдын негизги максаттары төмөнкүлөр үчүн укуктук, экономикалык жана финансылык шарттарды түзүү болуп саналат:

1) Кыргыз Республикасында билим берүү системасын өнүктүрүү жана билим берүүнүн сапатын жогорулатуу;

2) Кыргыз Республикасынын билим берүү системасын натыйжалуу башкаруу, каржылоо жана иштетүү;

3) билим берүү жаатында бирдиктүү мамлекеттик саясатты ишке ашыруу;

4) менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарынын билим берүү иш-аракеттерин өнүктүрүү;

5) билим берүү процессине катышуучулардын укуктарын жана милдеттерин жүзөгө ашыруу;

6) билим берүү жаатында эл аралык кызматташтыкты өнүктүрүү.

2-берене. Кыргыз Республикасынын билим берүү жөнүндө мыйзамдары

1. Билим берүү жаатындагы мамилелер Кыргыз Республикасынын Конституциясына, ушул Мыйзамга жана билим берүү жаатындагы башка ченемдик укуктук актыларга, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерге, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын ажырагыс бөлүгү болуп саналган эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптерине жана ченемдерине негизделет.

2. Эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимде ушул Мыйзамда камтылгандан башка нормалар, эрежелер жана шарттар белгиленсе, анда эл аралык келишимдин жоболору колдонулат.

3. Эгерде билим берүү жаатындагы мамилелерди жөнгө салуучу жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарында жана башка ченемдик укуктук актыларында, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын актыларында камтылган ченемдер ушул Мыйзамда камтылгандан башка эрежелерди белгилесе, анда ушул Мыйзамдын ченемдери колдонулат.

3-статья. Ушул Мыйзамда колдонулган түшүнүктөр

Ушул Мыйзамда төмөнкү түшүнүктөр колдонулат:

1) автономия - билим берүү уюмунун билим берүү, административдик, финансылык жана чарбалык иш-аракеттерди өз алдынча жүргүзүүгө, башкаруу чечимдерин, анын ичинде адам ресурстары жана активдерди башкаруу маселелери боюнча чечимдерди кабыл алууга, ушул Мыйзамга жана билим берүү уюмунун уставына ылайык билим берүү жана башка иш-аракеттерди колдоо жана өнүктүрүү үчүн бюджеттик жана бюджеттен тышкаркы каражаттарды башкарууга укугу;

2) академиялык эркиндик - окуу программаларын иштеп чыгуу, академиялык дисциплинаны өз алдынча сунуштоо, илимий изилдөө үчүн теманы жана аны жүргүзүү ыкмаларын тандоо укугу, ошондой эле студенттердин өз жөндөмдөрүнө жараша билим алуу укугу;

3) академиялык чынчылдык – бул студенттин жана окутуучунун заманбап билим берүү негизделген этикалык стандарттарга жана принциптерге (чынчылдык, ишеним, адилеттүүлүк, сыйлоо, жоопкерчилик, плагиаттын алдын алуу жана студенттердин билимин акы төлөп баалоону алып салуу) шайкеш келген жүрүм-турумунун бир түрү;

4) аккредитация - аккредитациялоо агенттиги тарабынан көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын аккредитациялоо агенттиги тарабынан белгиленген, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети (мындан ары - Министрлер Кабинети) тарабынан белгиленген талаптардан жана критерийлерден төмөн эмес стандарттарга, жол-жоболорго жана эрежелерге шайкештигин расмий таануу жол-жобосу;

5) академиялык кредит - студенттин окуу жана (же) илимий жумуш жүгүнүн көлөмүн өлчөөнүн шарттуу бирдиги;

6) аккредитациялоо агенттиги - билим берүү кызматтарынын аккредитациялоо агенттиги тарабынан белгиленген стандарттарга, жол-жоболорго жана эрежелерге шайкештигин тышкы баалоону жүргүзүүгө багытталган көз карандысыз коммерциялык эмес уюм;

7) бакалавр даражасы - жогорку кесиптик билим берүүдөгү магистратура программасына кирүүгө жана кесиптик ишмердүүлүк менен алектенүүгө укук берүүчү квалификация деңгээли;

8) коопсуз билим берүү чөйрөсү - тобокелдиктерди минималдаштырууга жана билим берүү процессинин катышуучуларынын психологиялык, маалыматтык, физикалык, экологиялык жана башка коопсуздугун камсыз кылууга багытталган чөйрө;

9) валидация - квалификацияны тастыктаган документ берүү менен расмий эмес жана расмий эмес билим берүү аркылуу белгилүү бир тармакта алынган, жалпысынан кесиптеги же анын айрым ишмердүүлүк түрлөрүндөгү компетенттүүлүктөрдү ырастоого жана таанууга багытталган көз карандысыз сертификациялоонун бир түрү;

10) ваучер – бул мамлекетке бюджеттик каражаттардан стандарттуу каржылоонун негизинде билим берүү уюмдарынын билим берүү кызматтары үчүн накталай эмес төлөмдөрдү жүргүзүүгө мүмкүндүк берүүчү финансылык инструмент;

11) ваучердик каржылоо механизми - мамлекеттик каржылоо ыкмасы, мында республикалык бюджетте каралган бюджеттик каражаттар окуучуларды менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарына ээрчитип барат;

12) жогорку кесиптик билим берүү - тиешелүү билим берүү программаларына жана стандарттарына ылайык бакалаврларды, адистерди жана магистрлерди даярдоого жана кайра даярдоого багытталган билим берүү деңгээли;

13) аралаш окутуу ыкмасы - окутуу процесси мугалим менен окуучунун ортосундагы түз байланыш аркылуу салттуу окутуу ыкмасын онлайн окутуу ыкмасы менен айкалыштырган окутуу ыкмасы;

14) мамлекеттик билим берүү стандарты - билим берүү программасынын минималдуу мазмунун, билим берүүнүн деңгээлдеринде окутууга карата негизги талаптарды аныктоочу, окутуунун максаттарын жана натыйжаларын аныктоочу расмий билим берүүгө карата коомдук жактан макулдашылган талаптардын жыйындысы;

15) мамлекеттик билим берүү гранты - студентке (грант алуучуга) менчигинин түрүнө карабастан, Кыргыз Республикасынын жана чет мамлекеттин орто жана жогорку кесиптик билим берүү билим берүү уюмунда тизмеси Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген адистиктер боюнча окуу үчүн республикалык бюджеттен берилүүчү каражаттар;

151) медициналык билим берүү уюмдарын мамлекеттик аккредитациялоо - саламаттыкты сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан орто, жогорку, жогорку окуу жайдан кийинки кесиптик билим берүүнүн медициналык жана фармацевтикалык адистиктеринин билим берүү программаларын ишке ашыруу үчүн көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген аккредитация талаптарына жана критерийлерине шайкештигин таануу;

16) аралыктан окутуу технологиялары - окуу процессинде маалыматтык жана телекоммуникациялык технологияларды колдонуу менен студент менен окутуучунун ортосундагы ортомчулук же жарым-жартылай ортомчулук өз ара аракеттенүүдө колдонулган технологиялар;

17) философия доктору (PhD)/профили боюнча доктор - тиешелүү окуу планын жана илимий-изилдөө ишин диссертацияны коргоо менен аяктаган адамга илимий жана башка кесиптик ишмердүүлүктү жүргүзүү укугун берген жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүүнүн (базалык докторантуранын) квалификациялык деңгээли;

18) чоңдор үчүн кошумча билим берүү - өз алдынча кесиптик иш менен алектенген адамдын жеке муктаждыктарын канааттандырууну камсыз кылган формалдуу эмес билим берүүнүн бир түрү;

19) балдарды кошумча билим берүү - жалпы билим берүү уюмдарында окуудан бош убакта балдардын кызыкчылыктарын, руханий муктаждыктарын жана кесиптик жактан аныктоо муктаждыктарын эркин тандоого жана толугураак канааттандырууга негизделген формалдуу эмес билим берүүнүн бир түрү;

20) мектепке чейинки билим берүү - тарбиялоого жана окутууга багытталган билим берүү деңгээли, анын негизги максаты баланы жашоого жана мектепке алгачкы даярдоо, анын чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүү болуп саналат;

21) кош окутуу - билим берүү уюмунда теориялык материалды изилдөөнүн жана негизги көндүмдөрдү өздөштүрүүнүн үзгүлтүксүз циклин, практикалык көндүмдөрдү бекемдөөнү, билим берүү уюмунун, студенттин жана жумуш берүүчүнүн бирдей жоопкерчилиги менен жумуш ордунда кесиптик тажрыйба топтоону, студент үчүн акы төлөө мүмкүнчүлүгүн камсыз кылган окутуунун бир түрү;

22) жекече окуу планы - билим берүү программасынын мазмунун жекелештирүүгө негизделген, белгилүү бир окуучунун өзгөчөлүктөрүн жана билим берүү муктаждыктарын эске алуу менен аны өздөштүрүүнү камсыз кылган окуу планы;

23) инклюзивдүү билим берүү - билим берүү муктаждыктарынын жана жеке мүмкүнчүлүктөрүнүн ар түрдүүлүгүн эске алуу менен бардык окуучулар үчүн билим алууга бирдей мүмкүнчүлүктү камсыз кылуу;

24) формалдуу эмес билим берүү - билим берүү системасынын чегинен тышкары адамдын жумушуна, үй-бүлөлүк жашоосуна же эс алуусуна байланыштуу күнүмдүк жашоо иш-аракеттеринин жүрүшүндө ишке ашырылуучу окутуу;

25) билим берүүдөгү маалыматтык система - Кыргыз Республикасынын билим берүү системасы боюнча маалыматтарды чогултуу, сактоо, иштетүү, талдоо жана жайылтуу ишке ашырылуучу электрондук маалымат базаларынын, маалыматтык технологиялардын жана техникалык каражаттардын жыйындысы;

26) билим берүүнүн сапаты - билим берүү системасынын, билим берүү уюмунун жана окуучунун жеке билим берүү жетишкендиктеринин комплекстүү мүнөздөмөсү, ал социалдык жана жеке күтүүлөргө, мамлекеттик билим берүү стандарттарына, кесиптик стандарттарга жана Кыргыз Республикасы катышуучу болгон эл аралык билим берүү программаларына шайкештик даражасын чагылдырат;

27) квалификация - белгиленген формадагы документ менен ырасталган, белгилүү бир кесиптик иштин түрүн окутууга жана аткарууга даярдыкты мүнөздөгөн билимдин, көндүмдөрдүн жана социалдык жана жеке компетенциялардын деңгээли;

28) кабыл алуу квотасы - I жана II топтогу майыптардын, согуштун катышуучуларына жана майып ардагерлерине жеңилдиктер жана кепилдиктер боюнча теңдештирилген адамдардын, бала кезинен майыптардын, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдардын, айылдык жаштардын жана Кыргыз Республикасынын жарандары эмес кыргыз улутундагы адамдардын, ошондой эле жетим балдардын жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдардын арасынан башталгыч, орто жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдарына кабыл алуу үчүн бөлүнгөн мамлекеттик билим берүү гранттарын камтыган мамлекеттик билим берүү заказынын максималдуу көлөмү;

29) компетенттүүлүк – бул адамдын белгилүү бир кырдаалда (билим берүү, жеке жана кесиптик) билимдин жана көндүмдөрдүн ар кандай элементтерин өз алдынча колдонуу боюнча интеграцияланган жөндөмү;

30) компетенттүүлүк - окуучунун белгилүү бир чөйрөдөгү натыйжалуу өндүрүштүк ишмердүүлүгү үчүн зарыл болгон, анын билим берүү даярдыгына карата алдын ала аныкталган социалдык талап (норма);

31) комплекстүү билим берүү уюму - билим берүүнүн эки же андан көп деңгээлдеринде билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюму;

32) магистр даражасы - жогорку кесиптик билим берүүнүн квалификациялык деңгээли, ал аспирантурага (адъюнкт-окуу) жана (же) базалык докторантурага (PhD/профили боюнча) кирүүгө жана кесиптик ишмердүүлүктү жүргүзүүгө укук берет;

33) көп тилдүү билим берүү - окутуу каражаты катары эки же андан көп тил колдонулган билим берүүнү уюштуруу процесси;

34) улуттук квалификациялык алкак - улуттук квалификациялык тутумдарды интеграциялоого жана координациялоого, квалификациялардын салыштырмалуулугун камсыз кылууга жана шайкештикти ырастоо жана квалификацияларды ыйгаруу системасынын негизи болуп кызмат кылууга багытталган, критерийлердин жыйындысына ылайык квалификациялык деңгээлдердин структуралаштырылган сүрөттөлүшү;

35) улуттук квалификациялык система - билим берүү чөйрөлөрү менен эмгек рыногунун өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылуучу механизмдердин жыйындысы, анын ичинде улуттук квалификациялык алкак, тармактык/тармактык квалификациялык алкактар, кесиптик жана мамлекеттик билим берүү стандарттары жана аларды таануу жол-жоболору, билим берүү уюмдарынын жана программаларынын квалификациясын баалоо системалары;

36) баштапкы кесиптик билим берүү - негизги же орто жалпы билим берүүнүн негизинде коомдук пайдалуу иштин негизги багыттары боюнча квалификациялуу жумушчуларды даярдоого багытталган билим берүү деңгээли;

37) үзгүлтүксүз билим берүү - адамды өмүр бою коштоп жүрүүчү, жашоо этаптарында ырааттуу түрдө ишке ашырылуучу, ар бир этапта өнүгүүнүн жаңы деңгээлине өтүү үчүн өбөлгөлөр түзүлүүчү билим берүү;

38) формалдуу эмес билим берүү - билим берүүнүн ар түрдүүлүгүнө жана көп түрдүүлүгүнө, жарандын билим берүү муктаждыктарына тез жооп берүү мүмкүнчүлүгүнө негизделген, формалдуу билим берүүнүн алкагынан тышкары билим берүү иши;

39) билим берүү – бул инсандын, үй-бүлөнүн, коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыгында жүзөгө ашырылуучу окутуунун, тарбиялоонун жана өнүктүрүүнүн бирдиктүү, максаттуу процесси, ошондой эле алынган билимдердин, көндүмдөрдүн, баалуулуктар системаларынын жана компетенциялардын жыйындысы;

40) туруктуу өнүгүү үчүн билим берүү - жашоо сапатын жакшыртуу үчүн бардык жеткиликтүү ресурстарды натыйжалуу жана жоопкерчиликтүү пайдаланууга негизделген социалдык, экономикалык жана экологиялык көйгөйлөрдү чечүү жана алдын алуу үчүн окуучулардын билимин, көндүмдөрүн жана компетенцияларын өздөштүрүүгө багытталган билим берүү;

41) билим берүү программасы - белгилүү бир деңгээлдеги, багыттагы же адистиктеги билим берүүнүн мазмуну, ал белгилүү бир деңгээлдеги же адистиктеги билим берүү процессинин максаттарын, милдеттерин, пландаштырылган натыйжаларын, уюштурулушун аныктайт;

42) билим берүү иш-чаралары - билим берүү программаларын ишке ашыруу боюнча иш-чаралар;

43) окуучунун билим берүү жетишкендиктери - окуучунун билим берүүнүн белгилүү бир жаатындагы билиминин, көндүмдөрүнүн, жөндөмдүүлүктөрүнүн жана компетенцияларынын деңгээлин аныктоо үчүн тесттерди жана башка баалоо жол-жоболорун колдонуу менен өлчөнгөн билим берүү программаларын өздөштүрүүсүнүн натыйжалары;

44) билим берүү кызматы - билим берүү муктаждыктарын канааттандыруу максатында билим берүүгө жана көндүмдөрдү өнүктүрүүгө багытталган аракеттер;

45) билим берүү процесси - окуучулардын билим берүү программаларынын мазмунун өздөштүрүүсү максатында окутууну, билим берүүнү жана өнүктүрүүнү уюштуруу системасы;

451) билим берүү франшизасы - келишимдик мамилелердин системасы, анын алкагында мамлекеттик билим берүү уюму мамлекеттик эмес билим берүү уюмуна өзүнүн окуу-методикалык материалдарын, стандарттарын жана брендин колдонуу менен мамлекеттик билим берүү уюму тарабынан бекитилген билим берүү программалары боюнча билим берүү ишин жүргүзүү укугун берет;

46) окуучу - билим берүүнүн бардык деңгээлдеринде билим берүү программасын өздөштүргөн адам;

47) жумуш ордунда окутуу - билим берүү уюмунда окуучулардын жалпы жана кесиптик билимдерди жана көндүмдөрдү өздөштүрүүсүнө багытталган кадрларды даярдоо системасы, ал милдеттүү түрдө практикалык окутуудан жана кесиптик билимдерди жана көндүмдөрдү бекемдөөдөн, ошондой эле билим берүү уюмунун өндүрүштүк бөлүмдөрүндө/комплекстеринде жана (же) ишканалардын/уюмдардын базасында иш тажрыйбасын алуудан турат;

48) билим берүү стратегиясы (билим берүүнү өнүктүрүү стратегиясы) – билим берүү системасын бир бүтүн социалдык институт катары өнүктүрүүнүн негизги багыттарын жана принциптерин аныктоо;

49) атайын билим берүү муктаждыктары - окуучунун мүмкүн болушунча максималдуу өнүгүүсү жана билим алышы үчүн атайын билим берүү кызматтарын көрсөтүү менен атайын шарттарды жана чөйрөнү түзүүнү, атайын билим берүү технологияларын колдонууну талап кылган муктаждыктары;

50) тармактык/тармактык квалификациялык алкактар - белгилүү бир (аныкталган) тармактагы (тармактагы) квалификациялардын мазмунунун системалуу жана деңгээлдер боюнча түзүмдөлгөн сүрөттөлүшү;

51) жалпы республикалык тестирлөө - Кыргыз Республикасынын орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде окууга эң жөндөмдүү жана даярдалган абитуриенттерди аныктоо максатында жүргүзүлүүчү билим берүү жетишкендиктерин баалоо процесси;

52) онлайн билим берүү уюму - онлайн билим берүү кызматтарын көрсөтүүчү билим берүү уюму;

53) окутуучу - тиешелүү кесиптик билими жана квалификациясы бар, билим берүү уюмунда иштеген жана окуу, тарбиялоо, методикалык, уюштуруу, илимий, башкаруу жана башка билим берүү иш-аракеттерин жүзөгө ашырган жеке адам;

54) кайра даярдоо - билим берүү документин алуу менен бар болгон кесиптик билимдин негизинде жаңы кесипке же адистикке ээ болууга байланыштуу окутуу;

55) акы төлөнүүчү билим берүү иши - мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмунда акы төлөнүүчү негизде көрсөтүлүүчү билим берүү кызматы;

56) жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүү - жогорку кесиптик билим берүүнүн негизинде билим берүүнүн, илимий жана педагогикалык квалификациянын деңгээлин жогорулатуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга багытталган билим берүү деңгээли;

57) билим берүү уюмун өнүктүрүү программасы - билим берүү уюмунун жетекчисинин кызматына талапкердин билим берүүнүн сапатын жакшыртуу, окуучулардын билим берүү жана башка жетишкендиктерин жогорулатуу, инклюзивдүү билим берүү принцибин сактоо, жергиликтүү коомчулук менен өз ара аракеттенүү, институционалдык жана финансылык туруктуулукка, ачык-айкындуулукка жана жоопкерчиликке жетишүү, ошондой эле ушул билим берүү уюмун өнүктүрүүгө багытталган башка аракеттерди көрсөтүү боюнча иш-аракеттер планын (натыйжалуулук көрсөткүчтөрүн жана мөөнөттөрүн көрсөтүү менен) көрсөткөн программасы;

58) кесиптик өнүгүү - кесиптик билим берүү, квалификацияны жогорулатуу жана жеке билим берүү муктаждыктарын ишке ашыруу аркылуу жүзөгө ашырылуучу калыптануу жана кесиптик өсүү процесси;

59) кесиптик стандарт - белгилүү бир кесиптик иштин түрүн жүргүзүү жана белгилүү бир эмгек функциясын аткаруу үчүн талап кылынган квалификациянын мүнөздөмөсү;

60) адистештирилген окутуу - окутууну дифференциациялоого жана жекелештирүүгө багытталган окутуу, ал билим берүү процессинин түзүмүн, мазмунун жана уюштурулушун өзгөртүү аркылуу окуучунун кесиптик кызыкчылыктарына жана муктаждыктарына ылайык анын билимин улантууга же эмгек рыногуна кирүүгө байланыштуу кызыкчылыктарын, ыктарын жана жөндөмдүүлүктөрүн эске алууга мүмкүндүк берет;

61) реабилитация/абитация:

билим берүүдөгү реабилитация - бул окуучуда майыптыктын же анын ден соолугуна байланыштуу өзгөрүүлөрдүн натыйжасында жоголгон же бузулган көндүмдөрдү, жөндөмдөрдү же билимдерди калыбына келтирүү процесси;

билим берүүдөгү реабилитация – бул окуучуга белгилүү бир жаңы көндүмдөрдү, жөндөмдөрдү же билимдерди өздөштүрүүгө колдоо көрсөтүүгө багытталган процесс;

62) үй-бүлөлүк билим берүү - бардык окуучулар үчүн жеткиликтүү болгон билим алуунун бир түрү, ал билим берүү уюмунан тышкары билим берүү программасын өздөштүрүүнү камсыз кылат, ал тийиштүү билим берүү уюмунда Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте мамлекеттик билим берүү стандартына ылайык орто мөөнөттүү жана жыйынтыктоочу аттестациядан өтүү шарты менен жүргүзүлөт;

63) кесиптик компетенцияларды сертификациялоо (көз карандысыз сертификациялоо) - адистин кесиптик стандарттардын талаптарына шайкештигин, квалификацияны алуу ыкмасына жана кесиптик ишмердүүлүгүнө карабастан таанууну аныктоочу процесс;

64) билим берүү системасы – бул билим алууга болгон конституциялык укукту ишке ашырууга жана сапаттуу билим берүүгө жетишүүгө багытталган уюмдардын, саясаттын жана мамлекеттик чаралардын өз ара аракеттенүүсүн кепилдеген бирдиктүү, комплекстүү, интеграцияланган система;

65) билим берүү процессинде колдоо көрсөтүү - окуучунун жана окуучунун оптималдуу өнүгүүсүнө жана ийгиликтүү социалдык интеграциялануусуна колдоо көрсөтүү максатында билим берүү муктаждыктарын жана жеке мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен окуучунун инсандыгын өнүктүрүү жана анын ийгиликтүү окуусу үчүн социалдык, психологиялык жана педагогикалык шарттарды жана кызматтарды түзүү;

66) социалдык билим берүү насыясы - Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринде окуу акысын төлөө үчүн Министрлер Кабинети тарабынан субсидияланган жеңилдетилген насыя;

67) адис - магистратурага, аспирантурага (адъюнкт) жана/же базалык докторантурага (PhD/профили боюнча) кирүүгө жана кесиптик ишмердүүлүктү жүргүзүүгө укук берүүчү жогорку кесиптик билим берүүнүн квалификациялык деңгээли;

68) атайын билим берүү - ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдарды атайын же билим берүү уюмдарында жүзөгө ашырылуучу окутуу;

69) орто жалпы билим берүү - коомдо активдүү социалдык адаптацияланууга жана өз алдынча жашоо тандоого, эмгек ишмердүүлүгүнө, өз алдынча билим алууга жана өзүн өркүндөтүүгө жөндөмдүү, гармониялуу өнүккөн инсанды тарбиялоого жана окутууга багытталган билим берүү деңгээли;

70) орто кесиптик билим берүү - баштапкы, орто жалпы же башталгыч кесиптик билим берүүнүн негизинде окуучунун белгилүү бир адистик (багыт) боюнча кесиптик билимдерди, көндүмдөрдү жана жеке компетенцияларды өздөштүрүшүн камсыз кылуучу окутууга багытталган билим берүү деңгээли;

71) билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (мындан ары билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган) - билим берүү жана илим жаатындагы мамлекеттик саясатты ишке ашыруучу, Министрлер Кабинети тарабынан ыйгарым укук берилген мамлекеттик орган;

72) квалификациялык деңгээл - квалификациялык алкактарда белгиленген жана баяндалган кызматкердин компетенцияларына коюлган талаптардын жыйындысы;

73) билим берүү деңгээли - белгилүү бир бирдиктүү талаптардын жыйындысы менен мүнөздөлгөн билим берүүнүн аяктаган цикли;

74) билим берүү процессинин катышуучулары - окуучулар, окутуучулар, билим берүү уюмдарынын билим берүүнү колдоо жана башкаруу персоналы, окуучулардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү), жумуш берүүчүлөр, ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жарандык коомдун өкүлдөрү;

75) окуу-өнөр жай комплекси - ар кандай уюштуруучулук-укуктук формадагы статусу бар билим берүү уюмдарынын базасында түзүлгөн түзүм, анда окуучу алган билимин жана көндүмдөрүн практикада колдоно алат, өндүрүштүк тапшырмаларды түздөн-түз реалдуулукка жакын аткарат, кызмат көрсөтөт жана товарларды сатат;

76) окуу планы - тиешелүү билим берүү деңгээлиндеги окуу дисциплиналарынын (предметтердин) тизмесин жана көлөмүн, аларды изилдөө тартибин жана көзөмөлдөө формаларын жөнгө салуучу документ;

77) окуу чарбасы - билим берүү уюмунун окуучулардын тамактануусун сактоого жана кеңейтүүгө, ошондой эле айыл чарба, өсүмдүк жана мал чарба продукцияларын өндүрүү жана сатуу аркылуу айыл чарба тармагында практикалык көндүмдөргө ээ болууга багытталган көмөкчү чарбасы;

78) академиялык даража - академиялык даража үчүн диссертация коргогон адамга берилүүчү, белгилүү бир билим тармагындагы жетишилген илимий деңгээлди чагылдырган, жогорку окуу жайынан кийинки билим берүүдөгү квалификация деңгээли;

79) мыктылык борбору - рыноктун талаптарын жана өлкөнүн социалдык-экономикалык муктаждыктарын канааттандыруу максатында инновациялык, пионердик, санариптик, инклюзивдүү технологияларды жана чечимдерди иштеп чыгуу жана илгерилетүү боюнча инновациялык, интеграцияланган программаларды ишке ашыруучу билим берүү уюму;

80) расмий билим берүү - менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдары тарабынан берилүүчү жана мамлекеттик билим берүү стандарттары менен жөнгө салынуучу билим берүү;

81) экстерндик окуу - студенттердин негизги билим берүү программаларына ылайык дисциплиналарды тездетип өздөштүрүшү, кийин тиешелүү билим берүү уюмунда (учурдагы жана акыркы) сертификациядан өтүшү.

Билим берүү жаатындагы ченемдик укуктук базаны түзүүдө колдонулган башка бардык атайын түшүнүктөр ушул макалада баяндалган негизги түшүнүктөргө карама-каршы келбеши керек.

(Кыргы Республикасынын 2025-жылдын 18-апрелиндеги № 78, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдары менен редакцияланган)

4-берене. Билим алуу укугу

1. Кыргыз Республикасында ар бир адам жынысына, расасына, тилине, майыптыгына, улутуна, динине, жашына, саясий же башка ишенимдерине, мүлктүк же башка абалына же башка жагдайларына карабастан билим алууга укуктуу.

2. Кыргыз Республикасынын аймагындагы чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык билим алышат.

3. Жазык-укуктук чаралар колдонулган жарандардын билим алуу укугун камсыз кылуунун өзгөчөлүктөрү Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

2-бөлүм. Билим берүү системасы

5-берене. Билим алуу укугунун мамлекеттик кепилдиктери

Мамлекет жарандардын билим алуу укугун ишке ашырууну, коргоону жана коргоону төмөнкүлөр аркылуу кепилдейт:

1) ар бир адам үчүн сапаттуу билим берүүгө жетишүүгө багытталган, инсандын, коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыктарына жооп берген билим берүү системасын түзүү;

2) жарандардын мамлекеттик билим берүү стандарттарынын алкагында акысыз мектепке чейинки, башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүү, ошондой эле баштапкы кесиптик билим алуу укугун ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүү;

3) ар бир адамдын орто жана жогорку кесиптик, ошондой эле жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу үчүн шарттарды түзүү;

4) бирдей мүмкүнчүлүктөрдү түзүү, инклюзивдүү билим берүү жана билим алууда кандайдыр бир басмырлоонун көрүнүштөрүнө жол бербөө;

5) билим берүүнүн ар кандай түрлөрүн жана билим берүү уюмдарынын түрлөрүн өнүктүрүү үчүн бирдей шарттарды түзүү;

6) билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты түзүү жана ишке ашыруу маселелеринде мамлекеттин, жергиликтүү жамааттардын, билим берүү процессинин катышуучуларынын жана жарандык коомдун ортосундагы натыйжалуу өз ара аракеттенүү үчүн шарттарды түзүү;

7) билим берүүгө бөлүнгөн бюджеттик каражаттарды натыйжалуу жана максаттуу пайдалануу;

8) окуу китептерин, анын ичинде Брайль шрифти менен басылып чыккан окуу китептерин, окуу куралдарын жана методикалык колдонмолорду (окуу-методикалык комплекстерди жана окуу-дидактикалык материалдарды) басып чыгаруу үчүн шарттарды түзүү.

6-берене. Билим берүү системасы

Кыргыз Республикасындагы билим берүү – бул билим алууга болгон конституциялык укукту ишке ашырууга жана сапаттуу билим берүүгө жетишүүгө багытталган уюмдардын, саясаттын жана мамлекеттик чаралардын өз ара аракеттенүүсүн кепилдеген комплекстүү, ар тараптуу жана интеграцияланган система. Билим берүү системасы төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) билим берүү жаатындагы, анын ичинде билим берүүнү уюштуруу, башкаруу жана каржылоо маселелериндеги мамлекеттик саясат, мамлекеттик билим берүү стандарттары;

2) билим берүү уюмдары;

3) билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары;

4) билим берүү процессинин катышуучулары.

7-берене. Билим берүү деңгээлдери

1. Кыргыз Республикасында билим берүү төмөнкү билим берүү деңгээлдери аркылуу ишке ашырылат:

1) мектепке чейинки билим берүү;

2) жалпы (башталгыч, негизги жана орто) билим берүү;

3) кесиптик (башталгыч, орто, жогорку жана жогорку окуу жайынан кийинки) билим берүү;

4) кошумча билим берүү (балдарды, чоңдорду окутуу жана кошумча кесиптик билим берүү).

2. Билим берүү деңгээлдери расмий жана расмий эмес билим берүү болуп бөлүнөт. Мамлекет расмий жана расмий эмес билим берүү уюмдарынын ортосундагы шарттарды түзөт жана кызматташууну колдойт.

8-берене. Билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясаттын принциптери

1. Билим берүү - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик саясатынын артыкчылыктуу стратегиялык багыты.

2. Билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясат мыйзамдарды жана ченемдик укуктук актыларды кабыл алуу, улуттук программаларды бекитүү аркылуу жарандардын укуктарын жана кызыкчылыктарын эске алуу менен түзүлөт.

3. Кыргыз Республикасында билим берүү демократия принциптерине жана элдин жана дүйнөлүк маданияттын гуманисттик баалуулуктарына негизделген.

4. Билим берүүнү уюштуруунун негизги принциптери төмөнкүлөр болуп саналат:

1) сапаттуу билим алууга ар бир адамдын бирдей укуктары;

2) туруктуу өнүгүү үчүн билим берүү системасы тарабынан көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын жеткиликтүүлүгү жана сапаты;

3) ар бир окуучуга коомдун пайдалуу мүчөсү болууга, демократиялык жана светтик коомдун өнүгүшүнө салым кошууга мүмкүндүк берген билим берүү системасын түзүү, анын өнүгүшү илимий билимге, өз ара түшүнүшүүгө, толеранттуулукка жана коом мүчөлөрүнүн ортосундагы тынчтыкка негизделген;

4) ар бир адамдын башталгыч, негизги жана орто жалпы билим алуу милдети;

5) билим берүүнүн үзгүлтүксүздүгү жана үзгүлтүксүздүгү;

6) мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарында мектепке чейинки, башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүүгө, баштапкы кесиптик билим алууга акысыз мүмкүнчүлүк;

7) окуучуларда дүйнөнү илимий түшүнүү жана жалпы адамзаттык жана улуттук баалуулуктардын гармониялуу системасын өнүктүрүүгө багытталган билим берүүнүн гуманисттик мүнөзү;

8) билим берүү уюмдарында окутуунун, өнүктүрүүнүн жана билим берүүнүн светтик мүнөзү;

9) билим берүүнүн саясий жана диний мекемелерден көз карандысыздыгы;

10) билим берүү жана тарбиялоо процесстеринин биримдиги, системалуулугу жана үзгүлтүксүздүгү;

11) окуучулардын ата-энелеринин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) жоопкерчилигин жана ролун жогорулатуу;

12) билим берүү уюмдарынын окутуунун түрлөрү, түрлөрү жана формалары, билим берүү, ишмердүүлүк багыттары жана программалары, менчик формалары боюнча ар түрдүүлүгү;

13) бардык окуучулар үчүн билим берүү ресурстарынын ачык-айкындуулугун жана жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу, өлкөнүн башка маалымат системалары менен интеграциялоо, жаңы билим берүү технологияларын колдонуу жана эл аралык билим берүү мейкиндигине интеграциялоо үчүн билим берүүнү санариптештирүүнү өнүктүрүү;

14) бардык деңгээлдерде билим берүүнүн сапатын камсыз кылуунун натыйжалуу системасын түзүү;

15) билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн заманбап көндүмдөрдү жана компетенцияларды калыптандырууга жана өздөштүрүүгө багытталган күтүлгөн окуу натыйжаларына жетишүүсү;

16) ата мекендик жана дүйнөлүк илимдин жетишкендиктерине жана алдыңкы эл аралык тажрыйбага көңүл буруу;

17) билим берүү уюмдарынын академиялык эркиндиги жана академиялык бүтүндүгү;

18) окутуучулар курамынын статусун жогорулатуу, алардын кесиптик деңгээлинин өсүшү үчүн шарттарды түзүү, окутуучулар курамынын кесиптик бирикмелерин өнүктүрүү;

19) билим берүү кызматтарынын экспортун өнүктүрүү;

20) билим берүү уюмунун бардык кызыкдар тараптар менен социалдык өнөктөштүгүн өнүктүрүү;

21) билим берүү системасын өнүктүрүүгө бардык кызыкдар тараптардын күч-аракетин тартуу, мотивациялоо жана координациялоо;

22) билим берүү уюмдарынын автономиясы;

23) менчигинин түрүнө карабастан, бардык билим берүү уюмдары үчүн бирдей шарттарды түзүү, билим берүү чөйрөсүндө атаандаштыкты чектөөгө жол бербөө;

24) билим берүүнүн бүтүндүгү, анын бардык деңгээлдеринин үзгүлтүксүздүгүн жана бири-бирин толуктоосун камсыз кылуу;

25) эң мыкты эл аралык стандарттарга ылайык сапаттуу билим берүүгө жетишүү.

3-глава. Билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясат

9-берене. Мамлекеттик билим берүү стандарттары

1. Кыргыз Республикасында билим берүүнүн төмөнкү деңгээлдери үчүн мамлекеттик билим берүү стандарттары белгиленет: мектепке чейинки билим берүү, башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүү, башталгыч, орто жана жогорку кесиптик билим берүү.

2. Мектепке чейинки жана жалпы билим берүү үчүн мамлекеттик билим берүү стандарттарын, ошондой эле кесиптик билим берүүнүн бардык деңгээлдери үчүн мамлекеттик билим берүү стандарттарынын долбоорлорун иштеп чыгуу процесси билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан бардык кызыкдар тараптардын катышуусунда, инклюзивдүү билим берүүнү, экономиканын муктаждыктарын жана жарандардын билим берүү муктаждыктарын эске алуу менен ачык жана демократиялык түрдө уюштурулат жана Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

3. Мамлекеттик билим берүү стандарттары менчигинин түрүнө карабастан, бардык билим берүү уюмдары үчүн милдеттүү болуп саналат.

4. Атайын статуска ээ болгон башталгыч жана жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары мамлекеттик билим берүү стандарттарына барабар билим берүү стандарттарын өз алдынча иштеп чыгууга жана бекитүүгө укуктуу.

5. Коргонуу, ички иштер, саламаттыкты сактоо, улуттук коопсуздук жана прокуратура органдарынын ишмердүүлүгү жаатындагы кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү стандарттарын иштеп чыгуу бул жааттагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар менен макулдашуу боюнча жүргүзүлөт.

6. Мамлекеттик билим берүү стандарттарын кайра карап чыгуу жана жаңыртуу билим берүү деңгээлине, өлкөнүн өнүгүшүнүн артыкчылыктуу багыттарына, жумуш берүүчүлөрдүн муктаждыктарына, ошондой эле окуучулардын жана алардын ата-энелеринин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) суроо-талаптарына жараша үзгүлтүксүз жүргүзүлөт.

7. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган экономиканын, жумуш берүүчүлөрдүн муктаждыктарын жана жарандардын билим берүү муктаждыктарын эске алуу менен кесиптик билим берүү программалары үчүн эксперименталдык билим берүү стандарттарын бекитүүгө укуктуу.

(Кыргы Республикасынын 2025-жылдын 30-январындагы № 32, 2025-жылдын 14-октябрындагы № 210 Мыйзамдары менен редакцияланган)

10-берене. Билим берүүнүн формалары

1. Билим берүү кызматтары окуучунун жеке муктаждыктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен билим берүүнүн ар кандай формаларында көрсөтүлөт.

2. Билим берүү программалары төмөнкүдөй формаларда өздөштүрүлөт: күндүзгү, сырттан (кечки), сырттан окуу, экстернат, ошондой эле үй-бүлөлүк окуу жана жекече окутуу, анын ичинде үйдөн окутуу формасында.

3. Күндүзгү жана сырттан (кечки), сырттан окуу же экстернат формаларында алууга мүмкүн болбогон кесиптердин жана адистиктердин тизмеси Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

4. Күндүзгү жана сырттан (кечки) формаларда, сырттан окууда же экстернатта алууга жол берилбеген кесиптер жана адистиктер үчүн аларды дистанттык окутуунун технологиялары аркылуу алууга Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте чектөөлөр киргизилиши мүмкүн.

11-берене. Окутуу тили

1. Билим берүү уюмдарындагы тил саясаты Кыргыз Республикасынын Конституциясына жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ишке ашырылат.

2. Мамлекет ар бир жаранга билим берүүнүн бардык деңгээлдеринде мамлекеттик, расмий жана бир чет тилин окутуу үчүн шарттарды түзөт.

3. Көп тилдүү билим берүү принцибине ылайык, билим берүү кызматтары чет тилинде көрсөтүлүшү мүмкүн.

4. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык, мамлекет Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган этникалык кыргыздардын Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилинде билим алуусуна көмөктөшөт. Кыргыз Республикасынын аймагында жашаган бардык этникалык топтордун өкүлдөрүнө эне тилин үйрөнүү жана өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү укугу кепилденет.

4-глава. Билим берүү жаатындагы мамлекеттик башкаруу

12-берене. Билим берүү жаатындагы мамлекеттик башкаруу системасы

Билим берүү жаатындагы мамлекеттик башкарууну Министрлер Кабинети "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын алкагында, ошондой эле билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ушул Мыйзамда аныкталган ыйгарым укуктардын алкагында жүзөгө ашырат.

13-берене. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ыйгарым укуктары

Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты, билим берүү системасын өнүктүрүү стратегиясын түзүү жана ишке ашыруу, саламаттыкты сактоо жаатындагы орто, жогорку, жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик жана кошумча билим берүү программаларын, окутуу моделдерин жана билим берүү процессин кошпогондо, билим берүү жаатындагы артыкчылыктарды аныктоо;

2) окутуучулар курамынын, ошондой эле билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерлеринин жана окуучулардын эмгеги үчүн сыйлоо системасын түзүү;

3) мамлекеттик билим берүү стандарттарын иштеп чыгуу процессин уюштуруу;

4) билим берүү уюмдарын каржылоо жол-жоболорун иштеп чыгуу;

5) билим берүүнү өнүктүрүү боюнча мамлекеттик жана улуттук программаларды иштеп чыгуу;

6) билим берүү системасын маалыматтык жактан камсыз кылуу;

7) менчигинин түрүнө карабастан, жеке жана юридикалык жактар тарабынан окуу адабияттарын, окуу куралдарын, окуу куралдарын, анын ичинде алардын санариптик жана (же) электрондук форматтарын басып чыгаруу, чыгаруу жана экспертизадан өткөрүү үчүн шарттарды түзүү;

8) системалуу мааниге ээ мамлекеттик билим берүү уюмунун статусуна ээ болгон билим берүү уюмунун ишин кошпогондо, расмий билим берүүнүн сапатын баалоону мониторингдөө жана уюштуруу, анын баалоосу саламаттыкты сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте жүргүзүлөт;

9) менчигинин түрүнө карабастан, билим берүү уюмдары тарабынан мамлекеттик билим берүү стандарттарынын сакталышын көзөмөлдөө;

10) билим берүү жаатындагы улуттук жана мамлекеттик стратегиялык программаларды иштеп чыгуу жана ишке ашырууну мониторингдөө;

11) билим берүү жаатындагы эл аралык келишимдердин аткарылышын камсыз кылуу, билим берүү жана илим маселелери боюнча эл аралык уюмдарда Кыргыз Республикасынын кызыкчылыктарын көрсөтүү;

12) билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты түзүүгө, иштеп чыгууга, ишке ашырууга жана мониторинг жүргүзүүгө бардык кызыкдар тараптардын катышуусу;

13) билим берүү маселелери боюнча жарандык коом жана жалпыга маалымдоо каражаттары менен өз ара аракеттенүү;

14) Кыргыз Республикасында берилген билим берүү документтеринин аныктыгын ырастоо;

15) чет өлкөлөрдө берилген билим берүү документтерин таануу;

16) билим берүү системасын каржылоонун жана башкаруунун натыйжалуулугун көз карандысыз баалоону уюштуруу;

17) билим берүү кызматтарынын экспортун өнүктүрүүгө, ошондой эле билим берүү тармагына инвестицияларды тартууга көмөктөшүү;

18) билим берүү жаатындагы мамлекеттик-жеке өнөктөштүктү жана кызматташтыкты өнүктүрүүгө көмөктөшүү;

19) билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты ишке ашыруу боюнча жыл сайын коомчулук алдында отчет берүү;

20) ушул Мыйзамда каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

14-берене. Жергиликтүү мамлекеттик администрациянын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктары

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты ишке ашыруу;

2) билим берүү жаатында жарандардын конституциялык укуктарынын жана эркиндиктеринин сакталышын камсыз кылуу.

2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) муниципалдык билим берүү уюмдарын түзүү;

2) муниципалдык билим берүү уюмдарында билим берүү кызматтарын көрсөтүүгө көмөктөшүү;

3) муниципалдык билим берүү уюмдарынын имараттарын каржылоо, тейлөө жана материалдык-техникалык жабдууларды камсыздоо;

4) мектепке чейинки, башталгыч жалпы, негизги жалпы жана орто жалпы билим берүүнүн билим берүү программаларына билим алууга тийиш болгон балдардын камтылышын системалуу түрдө каттоо жана илгерилетүү;

5) атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдарга жана оор турмуштук кырдаалдагы адамдарга жергиликтүү бюджеттен кошумча каржылоону камсыз кылуу жана башка чараларды көрүү;

6) балдарды жалпы билим берүү уюмдарына ташууну уюштуруу;

7) мектепке чейинки жана жалпы билим берүү уюмдарында тамактанууну уюштуруу;

8) жалпы билим берүү уюмдарына жер участокторун бөлүп берүү;

9) жаштарды кесиптик жактан даярдоо маселелерин ишке ашырууга жана координациялоого көмөктөшүү;

10) ушул Мыйзамда каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

15-берене. Билим берүүдөгү маалымат системасы

1. Билим берүүдөгү маалымат системасы Кыргыз Республикасынын билим берүү системасынын абалы жөнүндө толук, ишенимдүү жана актуалдуу маалымат алуу, ошондой эле билим берүүнүн сапатын жогорулатуу үчүн маалыматтуу жана өз убагында башкаруу, каржылык жана башка чечимдерди кабыл алуу үчүн иштелип чыккан.

2. Билим берүүдөгү маалыматтык системаны иштеп чыгуу билим берүүдөгү маалыматтык системанын улуттук статистикалык системанын, башка мамлекеттик маалыматтык системалардын жана маалыматтык-коммуникациялык тармактардын маалыматтары менен шайкештигин жана өз ара аракеттенишин камсыз кылган бирдиктүү уюштуруучулук, методологиялык жана программалык-техникалык принциптерге ылайык жүргүзүлөт.

3. Билим берүүдөгү маалыматтык система билим берүү уюмдары, инфраструктура, билим берүү программалары жөнүндө маалыматтарды жана маалыматтарды, ошондой эле Кыргыз Республикасындагы билим берүү системасынын абалын чагылдырган башка маалыматтарды жана маалыматтарды камтыйт.

4. Билим берүү маалымат системасын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган башкарат. Маалыматтарды жана маалыматтарды чогултууну, сактоону, иштетүүнү, пайдаланууну жана жайылтууну кошо алганда, билим берүү маалымат системасын башкаруу Кыргыз Республикасынын электрондук башкаруу, расмий статистика жана жеке маалыматтар жөнүндөгү мыйзамдарынын талаптарына ылайык жүзөгө ашырылат.

16-берене. Билим берүү чөйрөсүнүн коопсуздугу

1. Билим берүү чөйрөсүнүн коопсуздугу билим берүү уюму тарабынан тобокелдиктерди минималдаштырууга жана билим берүү процессинин катышуучуларынын психологиялык, маалыматтык, физикалык, экологиялык жана башка коопсуздугун камсыз кылууга багытталган билим берүү чөйрөсүн камсыз кылуу боюнча көрүлгөн чаралардын жана иш-чаралардын комплексин камтыйт.

2. Коопсуз билим берүү чөйрөсүн камсыз кылуудагы билим берүү уюмунун милдеттери коопсуз билим берүү чөйрөсүн камсыз кылуу үчүн уюштуруучулук жана каржылык шарттарды түзүү, коопсуз жүрүм-турум көндүмдөрүн калыптандыруу жана өнүктүрүү, ошондой эле билим берүү процессинин бардык катышуучуларынын коопсуз билим берүү чөйрөсүн түзүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу болуп саналат.

3. Коопсуз билим берүү чөйрөсүн камсыз кылуу милдеттерин аткаруу үчүн билим берүү уюму жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, укук коргоо органдары, ата-энелер коомчулугу жана башка уюмдар менен өз ара аракеттенүүгө укуктуу.

17-берене. Расмий билим берүүнүн сапатын мониторингдөө жана баалоо

1. Билим берүүнүн сапатын камсыздоо системасы билим берүүнүн сапатын башкаруунун системалуу жана ырааттуу процессин камтыйт, ал ички жана тышкы билим берүүнүн сапатын камсыздоо системалары аркылуу ишке ашырылат.

2. Расмий билим берүүнүн сапатын көзөмөлдөө жана баалоо үчүн билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өзүнүн түзүмүндө автономия, көз карандысыздык жана ачык-айкындуулук принциптеринде иштеген Билим берүүнүн сапатын өнүктүрүү департаментин түзөт. Департаменттин башчысы билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жетекчисинин сунушу боюнча Министрлер Кабинетинин Төрагасы тарабынан кызматка дайындалат жана кызматтан бошотулат.

3. Кыргыз Республикасында билим берүүнүн сапаты жөнүндө ишенимдүү, толук жана объективдүү маалымат алуу максатында, билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасында билим берүүнүн сапатынын эң маанилүү мүнөздөмөлөрү боюнча маалыматтарды үзгүлтүксүз чогултуу, сактоо, иштетүү жана талдоо аркылуу билим берүүнүн сапатын көзөмөлдөйт.

4. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу орган расмий билим берүүнүн сапатынын мамлекеттик билим берүү стандарттарына жана/же Кыргыз Республикасы катышуучу болгон эл аралык билим берүү программаларына шайкештигин баалоону уюштурат. Билим берүүнүн сапатын баалоо көз карандысыз эксперттер же уюмдар тарабынан кокустук тестирлөө системасына жана/же башка баалоо жол-жоболоруна негизделген. Кокустук тестирлөөнү жүргүзүүнүн жана билим берүүнүн сапатынын мамлекеттик билим берүү стандарттарына жана/же эл аралык билим берүү программаларына шайкештигин баалоо тартиби Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

5. Расмий билим берүүнүн сапатын мониторингдөөнүн жана баалоонун жыйынтыктары мамлекеттик билим берүү саясатын түзүү жана билим берүүнүн сапатын жакшыртуу боюнча өз убагында чараларды көрүү, анын ичинде билим берүү мекемелерине жогорку билим берүүнүн сапатынын көрсөткүчтөрүнө жетүү үчүн сунуштарды берүү жана жардам берүү үчүн колдонулат. Билим берүүнүн сапатын мониторингдөөнүн жана баалоонун жыйынтыктары тартиптик жазага тартуу үчүн негиз болуп саналбайт. Расмий билим берүүнүн сапатын мониторингдөөнүн жана баалоонун жыйынтыктары (жеке маалыматтарды кошпогондо) коомдук маалымат болуп саналат.

6. Билим берүү уюмдарынын жана программаларынын рейтингин аныктоо жана окуучулардын жетишкендиктерин баалоо тартиби билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

7. Билим берүүнүн сапатын өнүктүрүү департаменти Кыргыз Республикасында берилген билим берүү документтеринин аныктыгын күбөлөндүрүү тартибин белгилейт, ошондой эле чет өлкөлөрдө берилген билим берүү документтеринин аныктыгын тааныйт.

8. Көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын сапатын көзөмөлдөө үчүн белгиленген тартипте аккредитациядан өткөн мамлекеттик эмес медициналык билим берүү уюмдары системалуу мааниге ээ мамлекеттик билим берүү уюмунун статусуна ээ болгон билим берүү уюму менен билим берүү франшизасы боюнча келишим түзүүгө же медициналык жана фармацевтикалык адистиктер боюнча окутуу процессин академиялык жана методикалык башкарууну, ошондой эле саламаттыкты сактоо жаатында кошумча билим берүүнү башкарууга милдеттүү.

Билим берүү франшизасынын алкагында кызмат көрсөтүү же медициналык жана фармацевтикалык адистиктер боюнча окутуу процессин академиялык жана методикалык башкаруу тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

5-глава. Билим берүү уюмдары

18-берене. Билим берүү уюмдары

1. Билим берүү уюму - бул өзүнүн негизги ишмердүүлүгү катары билим берүү кызматтарын көрсөтүүчү юридикалык жак. Билим берүү уюмдары мамлекеттик, муниципалдык же жеке менчикте түзүлүшү мүмкүн.

2. Кыргыз Республикасынын өнүгүшүнө олуттуу салым кошкон айрым мамлекеттик билим берүү уюмдарына билим берүү жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте "Улуттук" статусу берилиши мүмкүн.

3. Мамлекеттик билим берүү уюмдарына көрүнүктүү инсандардын аттарын ыйгаруу билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча жүргүзүлөт.

4. Мамлекеттер аралык билим берүү уюмдарынын укуктук статусу эл аралык келишимдерге ылайык аныкталат.

5. Менчиктин ар кандай түрүндөгү билим берүү уюмдарын түзүү, башкаруу, кайра уюштуруу жана жоюу Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдары жана билим берүү уюмунун уставы менен жөнгө салынат.

6. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмунун уставы Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген типтүү уставдын негизинде иштелип чыгат.

7. Билим берүү уюмун кайра уюштуруу же жоюу, адатта, окуу жылынын аягында жүргүзүлөт. Бул учурда, уюштуруучу окуучулардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү) менен макулдашуу боюнча башка билим берүү уюмдарына которулушу үчүн жоопкерчиликти өзүнө алат. Бул учурда, системалуу мааниге ээ мамлекеттик билим берүү уюмунун статусуна ээ болгон билим берүү уюмунун уставы анын уюштуруучусу тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарында аныкталган тартипте бекитилет.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

19-берене. Билим берүү уюмдарынын түрлөрү

1. Билим берүү уюмдары алар ишке ашырган билим берүү программаларына ылайык типтерге бөлүнөт.

2. Билим берүү уюмдарынын түрлөрү:

1) мектепке чейинки билим берүү уюмдары;

2) башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүүнүн жалпы билим берүү уюмдары (жалпы билим берүүчү мектеп);

3) кесиптик башталгыч билим берүүнүн билим берүү уюмдары;

4) кесиптик орто билим берүүнүн билим берүү уюмдары;

5) жогорку жана жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары;

6) маданият жана искусство чөйрөсүндөгү билим берүү уюмдары (балдар искусство мектептери, балдар музыкалык мектептери жана искусство мектептери);

7) балдарга жана чоңдорго кошумча билим берүүчү билим берүү уюмдары;

8) кошумча кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары.

3. Билим берүү уюмдарынын түрлөрү түрлөргө бөлүнөт. Билим берүү уюмдарынын түрлөрү жана алардын негизги критерийлери Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте аныкталат жана бекитилет.

4. Мамлекеттер аралык билим берүү уюмдарынын түрү жана статусу өкмөттөр аралык макулдашууларга ылайык аныкталат.

20-берене. Билим берүү программалары

1. Билим берүү уюмдары билим берүүнүн ар кандай деңгээлдеринде билим берүү программаларын ишке ашыруу аркылуу билим берүү ишин жүргүзүшөт.

Кесиптик-техникалык билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдары мамлекеттик билим берүү стандартынын талаптарына ылайык, ошондой эле экономиканын керектөөлөрүн жана жарандардын билим берүү керектөөлөрүн эске алуу менен билим берүү программаларын иштеп чыгат жана бекитет.

2. Кыргыз Республикасында жалпы, кесиптик жана кошумча билим берүү программалары ишке ашырылат.

1) Жалпы билим берүү программаларына төмөнкүлөр кирет:

а) мектепке чейинки билим берүү;

б) башталгыч жалпы билим берүү;

в) негизги жалпы билим берүү;

г) орто жалпы билим берүү.

2) Кесиптик билим берүү программалары төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) баштапкы кесиптик билим берүү;

б) орто кесиптик билим берүү;

в) кесиптик жогорку билими;

г) жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим.

3) Кошумча билим берүү программаларына төмөнкүлөр кирет:

а) балдарга кошумча билим берүү;

б) чоңдор үчүн кошумча билим берүү;

в) кошумча кесиптик билим берүү.

21-берене. Билим берүү уюмдарынын укуктары жана милдеттери

1. Билим берүү уюмдары ушул Мыйзамга жана билим берүү уюмунун уставына ылайык билим берүү, административдик, финансылык жана чарбалык иш-аракеттерди өз алдынча жүргүзүүгө, башкаруу чечимдерин, анын ичинде адам ресурстары жана активдерди башкаруу маселелери боюнча чечимдерди кабыл алууга, билим берүү жана башка иш-аракеттерди колдоо жана өнүктүрүү үчүн бюджеттик жана атайын каражаттарды башкарууга укуктуу.

2. Билим берүү уюму баалоо системасын, билим берүү процессинин ыкмаларын жана билим берүү технологияларын, анын ичинде аралыктан окутуу технологияларын тандоодо өз алдынча болот.

3. Билим берүү уюму билим берүү процессин уюштурууда окутуу каражаты катары эки же андан көп тилди колдоно алат.

4. Билим берүү уюмдары юридикалык жактын же филиалдын статусуна ээ болгон түзүмдүк бөлүмдөрдү түзүүгө, аларга өзүнчө мүлк берүүгө укуктуу. Түзүмдүк бөлүмдөр филиалдарды же башка бөлүмдөрдү түзүүгө укуксуз.

5. Орто кесиптик жана жогорку кесиптик билим берүүнүн бир мамлекеттик же муниципалдык билим берүү уюмунун алкагында студенттерди окутуу, бир багыт же адистик боюнча кадрларды даярдоо жана кайра даярдоо үчүн кайталанган түзүмдүк бөлүмдөрдү (институттарды, борборлорду, факультеттерди ж.б.) түзүүгө жол берилбейт.

6. Билим берүү мекемелеринде саясий жана диний партияларды жана уюмдарды түзүүгө тыюу салынат. Билим берүү мекемелеринде студенттер жана окутуучулар арасында саясий жана диний үгүт иштерин жүргүзүүгө жана агитация жүргүзүүгө жол берилбейт.

7. Билим берүү уюму окутуунун аралаш ыкмасын колдонууга укуктуу, мында билим берүү уюму мугалим менен окуучунун ортосундагы түз байланыш аркылуу салттуу окутуу ыкмасын онлайн окутуу ыкмасы менен айкалыштырат.

8. Билим берүү уюму эки же андан көп деңгээлдеги билим берүү программаларын ишке ашыруучу комплекстүү билим берүү уюму катары билим берүү ишин жүргүзүүгө укуктуу.

9. Билим берүү уюму онлайн окутуу ыкмасын колдонуу менен билим берүү кызматтарын көрсөтүүчү онлайн билим берүү уюму катары билим берүү ишин жүргүзүүгө укуктуу.

10. Билим берүү уюмдары коомдук уюмдарды жана ассоциацияларды (союздарды, академияларды, кесиптик бирикмелерди, окуу-методикалык бирикмелерди, илимий-методикалык, илимий-техникалык жана башка кеңештерди жана уюмдарды), окуу жана өндүрүштүк-инновациялык бөлүмдөрдү түзө алышат.

11. Билим берүү уюмдары билим берүү уюму жана анын ишмердүүлүгү жөнүндө маалыматты камтыган ачык жана коомчулукка жеткиликтүү маалымат ресурстарын түзөт.

22-берене. Билим берүү уюмдарын башкаруу

1. Билим берүү уюмдарын башкаруу демократиялаштыруу, борбордон ажыратуу, автономия жана өзүн-өзү башкаруу принциптерине негизделет.

2. Билим берүү уюмдарын биргелешип башкаруунун формаларына жалпы чогулуштар, камкорчулар кеңештери, окумуштуулар кеңештери, педагогикалык кеңештер жана башка кеңештер же комитеттер кирет. Биргелешип башкаруу органдарын шайлоо тартиби жана алардын компетенциясы Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана билим берүү уюмунун уставы менен аныкталат. Билим берүү уюмдарын түздөн-түз башкарууну ректор, директор, жетекчи же башка жетекчи (администратор) жүзөгө ашырат.

3. Окуучулардын, окуучулардын ата-энелеринин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) жана окутуучулар курамынын укуктарына жана мыйзамдуу кызыкчылыктарына таасир этүүчү билим берүү уюмун башкаруу маселелери боюнча алардын пикирлерин эске алуу максатында, окуучулардын, окуучулардын ата-энелеринин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) жана окутуучулар курамынын демилгеси менен билим берүү уюмунда ата-энелер комитеттери, окуучулар кеңештери же кесиптик бирликтер түзүлүшү мүмкүн.

4. Мектепке чейинки, жалпы (мектептик) жана кошумча билим берүү программаларын, ошондой эле башталгыч жана орто кесиптик билим берүү программаларын ишке ашырган мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү мекемелеринин жетекчилери Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте конкурстук процесс аркылуу дайындалат. Бул билим берүү мекемелеринин жетекчисинин кызматына талапкерлер педагогика жана/же башка адистик боюнча жогорку кесиптик билими бар адамдар болушу мүмкүн. Конкурска катышкан талапкерлерге квалификациялык талаптар жана тандоо комиссиясынын курамы Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

5. Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо, ички иштер, тышкы иштер, коргонуу, улуттук коопсуздук жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдарынын жана атайын статусу бар жогорку кесиптик билим берүү мамлекеттик билим берүү уюмдарынын жана прокуратура органдарынын жетекчилерин кошпогондо, жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдарынын жетекчилери билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан кызматка дайындалат жана кызматтан бошотулат.

6. "Улуттук" статусу бар мамлекеттик жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринин жетекчилери билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жетекчисинин сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан дайындалат жана бошотулат. Мамлекеттик жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринин, анын ичинде "Улуттук" статусу бар мекемелердин жетекчилерин дайындоо жана бошотуунун, анын ичинде мөөнөтүнөн мурда бошотуунун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

7. Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо, ички иштер, тышкы иштер, коргонуу, улуттук коопсуздук жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдарынын жана өзгөчө статусу бар жогорку кесиптик билим берүү мамлекеттик билим берүү уюмдарынын, ошондой эле прокуратура органдарынын адистештирилген мамлекеттик жогорку кесиптик билим берүү уюмдарынын жетекчилери Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте кызматка дайындалат жана кызматтан бошотулат.

8. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын жетекчилери беш жылдык мөөнөткө дайындалат. Бир эле адам бир эле билим берүү уюмунун ичинде жалпысынан он жылдан ашык мамлекеттик же муниципалдык билим берүү уюмунун жетекчиси болуп иштей албайт.

9. Жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмунун, анын ичинде "Улуттук" статусу барлардын жетекчисинин кызмат ордуна квалификациялык талаптар Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

10. Мамлекеттер аралык келишим менен түзүлгөн жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринин жетекчилери келишимге ылайык дайындалат. Жетекчинин кызмат ордуна дайындоонун тартиби тиешелүү мамлекеттер аралык келишим менен аныкталат.

11. Жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү мекемесинин, анын ичинде "Улуттук" статусу бар мекеменин жетекчиси кызматтан бошотулган учурда, билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жаңы жетекчи дайындалганга чейин жетекчинин милдеттерин убактылуу жетекчинин орун басарларынын бирине жүктөйт. Жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү мекемесинин жетекчисинин милдетин аткаруучу билим берүү мекемесинин кызматкерлерин кызматтан бошотууга же дайындоого укуксуз.

(Кыргы Республикасынын 2025-жылдын 30-январындагы № 32, 2025-жылдын 14-октябрындагы № 210, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдары менен редакцияланган)

6-глава. Билим берүү иш-аракеттерин жөнгө салуу

23-берене. Билим берүү ишин лицензиялоо жана билим берүү ишин жүзөгө ашыруу жөнүндө кабарлоо тартиби

1. Билим берүү иши, төмөндө көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, Кыргыз Республикасынын лицензиялык-уруксат берүү тутуму жөнүндө мыйзамдарында белгиленген тартипте лицензияланууга тийиш.

2. Төмөнкү билим берүү ишмердүүлүгү лицензияланууга жатпайт:

1) жалпы (башталгыч, негизги жана орто) билим берүүнүн билим берүү программаларын ишке ашыруучу мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдары;

2) саламаттыкты сактоо жаатында орто, жогорку, жогорку окуу жайдан кийинки кесиптик жана (же) кошумча билим берүү программаларын ишке ашырган билим берүү уюмдарын кошпогондо, өзгөчө статуска ээ болгон жогорку жана жогорку окуу жайдан кийинки кесиптик билим берүү программаларын ишке ашырган мамлекеттик билим берүү уюмдары;

3) менчигинин түрүнө карабастан, мектепке чейинки жана кошумча билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдары, автомектептердин ишин, ошондой эле тизмеси Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү адамдардын өмүрүнө жана ден соолугуна зыян келтирүү коркунучу менен байланышкан кошумча билим берүүнү кошпогондо.

3. Мектепке чейинки билим берүү программаларын ишке ашыруу боюнча билим берүү иш-чаралары билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жөнөтүлгөн билдирүүнүн негизинде жүзөгө ашырылат.

4. Билим берүү уюмдары жана билим берүү кызматын көрсөтүүчү жеке жактар (жеке ишкерлер) Кыргыз Республикасынын санитардык-эпидемиологиялык саламаттыгы жана өрт коопсуздугу чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актыларынын талаптарына ылайык болуунун жана окуунун коопсуз шарттарын камсыз кылууга милдеттүү.

5. Билим берүүчү диний уюмдарга (бирикмелерге) билим берүү ишин жүргүзүү укугуна лицензиялар дин иштери боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын макулдугу менен билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилет.

6. Медициналык жана фармацевтикалык билим берүү ишин жүргүзүү укугуна лицензиялар саламаттыкты сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилет.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

24-берене. Билим берүү жаатындагы аккредитация

1. Билим берүү уюмдарын аккредитациялоо, орто жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдарын аккредитациялоодон тышкары, таанылган аккредитациялоо агенттиктери менен ыктыярдуу түрдө жүргүзүлөт. Орто жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдарын аккредитациялоо милдеттүү болуп саналат.

11. Саламаттыкты сактоо жаатында орто, жогорку, жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик жана (же) кошумча билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте милдеттүү түрдө мамлекеттик аккредитациядан өтүшөт.

Мамлекеттик аккредитациядан өтпөгөн саламаттыкты сактоо жаатында орто, жогорку, жогорку окуу жайдан кийинки кесиптик жана (же) кошумча билим берүү программаларын ишке ашырган билим берүү уюмдары бүтүрүүчүлөргө мамлекеттик үлгүдөгү билим берүү документтерин берүүгө же студенттерди кабыл алууга укуксуз.

2. Саламаттыкты сактоо жаатында орто, жогорку, жогорку кесиптик жана/же үзгүлтүксүз билим берүү программаларын ишке ашырган билим берүү мекемелеринен тышкары, билим берүү мекемеси аккредитациялоо агенттигин тандоодо эркин. Аккредитациялоо аккредитацияланып жаткан билим берүү мекемеси тарабынан каржыланат.

3. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдар үчүн атайын жалпы билим берүү уюмдарын жана жазык-аткаруу мекемелериндеги башталгыч кесиптик билим берүү уюмдарын аккредитациялоо жүргүзүлбөйт.

4. Аккредитациялоо агенттиктеринин ишмердүүлүгү ачык жана айкын.

5. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган аккредитациялоо агенттиктеринин реестрин жүргүзөт.

6. Аккредитациялоо агенттиктеринин ишин таануу жана көзөмөлдөө менен байланышкан маселелерди коллегиялык жана коомдук кароо үчүн билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын алдында Улуттук аккредитациялоо кеңеши түзүлөт.

Улуттук аккредитациялоо кеңешинин курамына 11 адам кирет, анын ичинде билим берүү жана илим жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын 3 өкүлү, билим берүү уюмдарынын ассоциацияларынын 3 өкүлү, жумуш берүүчүлөр бирикмелеринин 3 өкүлү жана мамлекеттик мекемелердин 2 өкүлү бар.

Улуттук аккредитация кеңешинин курамын түзүү, аккредитация агенттиктерин таануу же таануудан баш тартуу, таанууну токтото туруу жана мөөнөтүнөн мурда жокко чыгаруу, ошондой эле алардын ишин көзөмөлдөө тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

25-статья. Билими жөнүндө документтер

1. Формалдуу билим берүүнүн билим берүү уюмдары (мектепке чейинки билим берүү уюмдарын кошпогондо) мамлекеттик жыйынтыктоочу аттестациядан өткөн бүтүрүүчүлөргө билим берүү уюмдарынын өздөрүнүн чечиминин негизинде мамлекеттик стандарттагы жана (же) өздүк стандарттагы билими жөнүндө документтерди берүүгө укуктуу.

2. Билиминин жана квалификациясынын тийиштүү деңгээли жөнүндө мамлекеттик документ жана/же өзүнүн үлгүсүндөгү документ билим берүүнүн кийинки деңгээлиндеги программалар боюнча билим берүүнү улантуу үчүн зарыл шарт болуп саналат.

3. Башталгыч, орто, жогорку кесиптик билим берүү жана жогорку окуу жайдан кийинки кесиптик билим берүү жөнүндө документтер алардын ээлерине алынган квалификацияга ылайык кесиптик ишмердүүлүк менен алектенүүгө, анын ичинде белгиленген тартипте милдеттүү квалификациялык талаптар аныкталган кызмат орундарын ээлөөгө укук берет.

4. Мамлекеттик билим берүү документтери жана менчик билим берүү документтери катуу отчеттуулуктагы документтер болуп саналат.

Билим берүү уюму берилген билим берүү документтеринин, ошондой эле окуучулардын билим берүү программаларын өздөштүрүүсүнүн жеке жыйынтыктарынын жазууларынын так эсебин жана алардын архивдик сакталышын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленген тартипте кагаз жана электрондук түрдө жүргүзөт.

5. Мамлекеттик документтердин тизмеги жана үлгүлөрү, ошондой эле даярдоо, сактоо жана берүү тартиби билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат. Билими жөнүндө мамлекеттик берилген документтердин реестрин Кыргыз Республикасынын Персоналдаштырылган документтердин мамлекеттик реестрин жүргүзүүгө жана тейлөөгө жооптуу мамлекеттик органы жүргүзөт.

6. Орто жана жогорку кесиптик билим берүү жөнүндөгү документ эл аралык стандарттагы тиркемени камтышы мүмкүн.

7. Орто жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдары Кыргыз Республикасы катышуучу болгон эл аралык келишимдерге ылайык (бул өзгөрүүсүз калсын) эки же андан көп диплом берүүгө укуктуу.

7-бөлүм. Мектепке чейинки билим берүү

26-берене. Мектепке чейинки билим берүү

1. Мектепке чейинки билим берүү жалпы маданиятты калыптандырууга, физикалык, интеллектуалдык, адеп-ахлактык, эстетикалык жана жеке сапаттарды өнүктүрүүгө, дүйнөнү илимий жактан негизделген түшүнүүнү калыптандырууга, мектепке чейинки курактагы балдардын ден соолугун сактоого жана чыңдоого, аларды тарбиялоого, багуу жана мектепке даярдоого багытталган.

2. Мектепке чейинки билим берүү менчигинин түрүнө карабастан мектепке чейинки билим берүү уюмдары, мектепке чейинки билим берүү кызматтарын көрсөткөн жеке адамдар (жеке ишкерлер) жана мектепке чейинки билим берүүнүн альтернативдүү (өзгөрүлмө) формаларынын уюмдары тарабынан же ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) өтүнүчү боюнча - үй-бүлөдө жүзөгө ашырылат.

3. Үй-бүлөдө мектепке чейинки билим берүүнү ишке ашырган ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) мектепке чейинки билим берүү уюмдарында консультациялык, методикалык, психологиялык жана педагогикалык жардам алууга укуктуу.

4. Мамлекеттик жана муниципалдык мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын ишин уюштуруу Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте жүзөгө ашырылат.

5. Мектепке чейинки билим берүү программалары жана кызматтары мектепке чейинки билим берүү жаатындагы мамлекеттик билим берүү стандартынын талаптарына ылайык келиши керек.

6. Мектепке чейинки билим берүү уюмдары мектепке чейинки билим берүү жана мектепке чейинки билим берүү үчүн негизги, кошумча, атайын жана вариативдик программаларды ишке ашырышат жана мектепке чейинки билим берүү жаатындагы мамлекеттик билим берүү стандартынын талаптарынын сакталышын камсыз кылышат.

7. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) баланын мамлекеттик жана муниципалдык мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде багуусуна Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте акча төлөшөт.

8. Мектепке чейинки билим берүү менен камтылбаган балдар үчүн бирдей баштапкы мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылуу максатында билим берүү мекемелеринде мектепке чейинки даярдоо программалары ишке ашырылышы мүмкүн.

9. Мектепке чейинки курактагы балдарды мамлекеттик жана муниципалдык мектепке чейинки билим берүү уюмдарына кабыл алуу Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте жүргүзүлөт.

10. Мамлекет мектепке чейинки билим берүүнүн альтернативдүү (өзгөрүлмө) түрлөрүн өнүктүрүү үчүн шарттарды түзөт.

11. Мектепке чейинки билим берүү программаларын ишке ашыруу боюнча билим берүү иш-чаралары санитардык-эпидемиологиялык бейпилдик жана өрт коопсуздугунун талаптарын сактоо менен жүргүзүлүшү керек.

8-глава. Жалпы билим берүү

27-статья. Башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүү

1. Жалпы билим берүү башталгыч жалпы, негизги жалпы жана орто жалпы билим берүүнүн ырааттуу билим берүү программаларынын алкагында жүзөгө ашырылат.

2. Башталгыч жалпы, негизги жалпы жана орто жалпы билим берүү Кыргыз Республикасынын бардык жарандары үчүн билим берүүнүн милдеттүү деңгээли болуп саналат.

3. Мамлекет жарандардын мамлекеттик билим берүү стандартынын деңгээлинде акысыз башталгыч жалпы, негизги жалпы жана орто жалпы билим алуу укугун ишке ашырууну камсыз кылат.

4. Балдарды мамлекеттик жана муниципалдык жалпы билим берүү уюмдарына кабыл алуу Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте жүргүзүлөт.

5. Башталгыч жалпы билим берүү баланын инсандыгын, функционалдык сабаттуулугун, мамлекеттик жана расмий тилдерде баарлашуу көндүмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

6. Жалпы негизги билим берүү окуучулардын функционалдык сабаттуулугун, билим берүү жана таанып-билүү иш-аракеттериндеги заманбап компетенттүүлүктөрүн, маданий жана баалуулук багыттарын, ошондой эле өз алдынча билим алууга умтулуусун өнүктүрүүгө багытталган.

Башталгыч жалпы билим берүү программасын аяктаган окуучулар негизги жалпы билим берүү программасы боюнча окууга кабыл алынат.

7. Орто жалпы билим берүү жалпы билим берүүнүн акыркы баскычы болуп саналат жана алынган көндүмдөрдү күнүмдүк турмушта колдонууга, окуучунун адистештирилген жөндөмдөрүн жана кызыкчылыктарын өнүктүрүүгө, адистештирилген окутууга, андан ары кесиптик өнүгүүнү жана карьераны тандоону калыптандырууга багытталган.

Орто жалпы билим берүүнүн билим берүү программасы боюнча окууга негизги жалпы билим берүүнүн бүтүрүүчүлөрү кабыл алынат.

8. Негизги жалпы билим алган адамдар, эгерде алар орто жалпы билим берүү программасында билимин улантууну каалашпаса, баштапкы кесиптик же орто кесиптик билим берүү программалары боюнча окууга милдеттүү.

Мамлекет негизги жалпы билим алган адамдардын башталгыч же орто кесиптик билим берүү программалары боюнча үзгүлтүксүз билим алуусу үчүн шарттарды түзөт.

9. Менчик формасына карабастан, жалпы билим берүү уюмдарында беш күндүк окуу жумалыгы жол берилген максималдуу окуу жүгүн эске алуу менен белгиленет.

10. Мамлекет санариптик окуу китептерин жана окуу куралдарын түзүүнү колдойт.

11. Окуучуларды эрте кесиптик даярдоону камсыз кылуу максатында мамлекет жалпы билим берүү уюмдарында адистештирилген билим берүү системасын ишке ашырууга көмөктөшөт.

12. Мамлекет билим берүү жетишкендиктерин баалоо боюнча эл аралык изилдөөлөргө Кыргыз Республикасынын катышуусун колдойт.

28-берене. Билим берүү мекемелеринде тамак-ашты уюштуруу тартиби

1. Билим берүү мекемелеринде окуучулардын тамактануусун уюштуруу ден соолукту чыңдоо, оорулардын алдын алуу жана социалдык жактан коргоо максатында жүргүзүлөт.

2. Мектепке чейинки жана жалпы билим берүү уюмдарында, ошондой эле башталгыч кесиптик билим берүү уюмдарында окуучулардын тамактануусун уюштуруунун, коопсуздугун жана сапатын камсыз кылуунун тартиби билим берүү уюмдары тарабынан ден соолукка пайдалуу тамактануу принциптерине жана санитардык-эпидемиологиялык бакубаттуулук жаатындагы талаптарга ылайык аныкталат.

3. Мектепке чейинки жана жалпы билим берүү уюмдарында, башталгыч кесиптик билим берүү уюмдарында окуучулардын тамак-ашын уюштуруу, каржылоо, коопсуздугун жана сапатын камсыз кылуу, тамак-аш үчүн төлөө боюнча жеңилдиктерди берүү, ошондой эле балдар үчүн табигый тамак-аш азыктарынын топтомун камсыз кылуу тартиби Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

4. Азык-түлүктү каржылоо булактары төмөнкүлөр болуп саналат:

1) республикалык бюджеттин каражаттарынан;

2) жергиликтүү бюджеттин каражаттары;

3) жеке жана юридикалык жактар тарабынан ыктыярдуу түрдө берилген каражаттар;

4) ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) каражаттары;

5) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келбеген башка булактар.

5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мектепке чейинки жана жалпы билим берүү уюмдарында окуучулардын тамактануусун уюштуруу үчүн тиешелүү шарттарды түзүү, ошондой эле тамак-аш рационун кеңейтүү боюнча чараларды көрүшөт.

6. Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде тамак-ашты уюштуруу ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрдүн) эсебинен жүргүзүлөт.

7. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр), ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жергиликтүү кеңештердин чечиминин негизинде жалпы билим берүү уюмдарында башталгыч жалпы билим берүүчү окуучулардын тамактануусун биргелешип каржылоого укуктуу.

8. Мектепке чейинки жана жалпы билим берүү уюмдарында тамактанууну уюштуруу жана ага жоопкерчилик билим берүү уюмунун жетекчисине жүктөлөт.

9. Тамактанууну кеңейтүү жана окуучулардын практикалык көндүмдөрдү өздөштүрүүсүнө шарттарды түзүү максатында билим берүү мекемелеринде окуу фермалары түзүлүшү мүмкүн.

Окуу чарбаларын уюштуруу жана иштетүү тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

9-бөлүм. Кесиптик билим берүү

29-берене. Кесиптик билим берүү

1. Кесиптик билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте иштейт. Кесиптик окутуу улуттук квалификация системасына ылайык жүргүзүлөт.

2. Кыргыз Республикасында кесиптик билим берүүнүн төмөнкү деңгээлдери белгиленген:

1) баштапкы кесиптик билим берүү;

2) орто кесиптик билим берүү;

3) жогорку кесиптик билим берүү;

4) жогорку кесиптик билим берүүдөн кийинки жогорку билим.

3. Башталгыч, орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде үзгүлтүксүз кесиптик окутууну, анын ичинде жумуш ордунда окутууну жүргүзгөн интеграцияланган билим берүү мекемелерин (окуу-өндүрүштүк комплекстерди, бизнес-инкубаторлорду, стартаптарды, окутуу жана илимий өндүрүштүк комплекстерди камтыган технологиялык парктарды, окуу-өндүрүштүк заводдорду, мыктылык борборлорун, устаканаларды жана лабораторияларды камтыган ишканаларды) түзүүгө уруксат берилет.

4. Кесиптик билим берүүчү билим берүү уюмдарына атайын статус же илимий-изилдөө институтунун (университеттин) статусу берилиши мүмкүн. Бул статус Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыгы менен берилет. Статус берүү жана аны кайтарып алуу тартиби Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан бекитилет.

41. Системаны түзүүчү мамлекеттик билим берүү уюмунун статусуна ээ болгон билим берүү уюму төмөнкүлөргө өзгөчө укукка ээ:

1) жогорку медициналык жана фармацевтикалык билими бар адистерди даярдоо, медициналык жана илимий кадрларды кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу;

2) медициналык жана фармацевтикалык адистиктер боюнча окутуу процессин академиялык жана методологиялык башкаруу боюнча кызматтарды көрсөтүү.

5. Кесиптик билим берүү программаларын ишке ашырган билим берүү уюмдары ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү окуучулар үчүн окуу материалдарын электрондук форматта, аудиожазууларда же Брайль шрифти менен басылып чыккан окуу китептери катары акысыз берүү менен аларга жетүүнү камсыз кылууга милдеттүү.

6. Билим берүү уюмдары кесиптик билим берүүнүн сапатын жумуш менен камсыз кылууну, бүтүрүүчүлөрдүн киреше деңгээлин, рейтингдерге катышуусун жана аккредитациянын жыйынтыктарын көзөмөлдөө механизмдери аркылуу баалашат.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамы менен редакцияланган)

30-берене. Баштапкы кесиптик билим берүү

1. Баштапкы кесиптик билим берүү квалификациялуу жумушчуларды даярдоого, квалификациясын жогорулатууга жана кайра даярдоого багытталган.

2. Баштапкы кесиптик билим берүү программалары боюнча окууга негизги жалпы же орто жалпы билими бар адамдар кабыл алынат. Зарыл болгон учурда, негизги жалпы билими жок адамдарга кесиптик квалификация алуу үчүн мүмкүнчүлүктөр түзүлөт.

3. Квалификациялуу жумушчуларды даярдоо улуттук квалификация системасына ылайык жалпы билим берүүнүн жана кесиптик билим берүүнүн бирдиктүү интеграцияланган программасы боюнча жүргүзүлөт.

4. Баштапкы кесиптик билим берүү программалары баштапкы кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары тарабынан ишке ашырылат.

5. Баштапкы кесиптик билим берүү уюмдары улуттук квалификациялык алкакка ылайык кыска мөөнөттүү программалар боюнча квалификациялуу жумушчуларды даярдоону, квалификациясын жогорулатууну жана кайра даярдоону жүргүзүүгө укуктуу.

6. Билим берүү программаларынын мазмуну баштапкы кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюму тарабынан кесиптик стандартка ылайык иштелип чыккан мамлекеттик билим берүү стандартынын негизинде аныкталат жана жумуш берүүчүлөрдүн бирикмелери жана бизнес бирикмелери менен социалдык өнөктөштүк принциптерине негизделет.

7. Баштапкы кесиптик билим берүү программасы боюнча окуудан өткөн адамдарга улуттук квалификациялык алкакка ылайык кесиптик квалификация берилет.

8. Баштапкы кесиптик билим алгандыгын тастыктаган документтерге төмөнкүлөр кирет:

1) квалификациясын ыйгаруу менен баштапкы кесиптик билим берүү жөнүндөгү диплом;

2) жалпы орто билим жөнүндө аттестат;

3) окутуунун, кайра даярдоонун жана квалификациясын жогорулатуунун кыска мөөнөттүү формалары үчүн сертификат;

4) атайын уюмдар жана ведомстволор тарабынан көзөмөлдөнгөн объектилердеги жумушка байланыштуу кесиптер үчүн, транспорт каражаттарын айдоого уруксат алуу үчүн ж.б. сертификаттар.

9. Кесиптик компетенцияларын ырастоо үчүн баштапкы кесиптик билим берүү мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү жана тиешелүү билимге жана көндүмдөргө ээ болгон адамдар сертификациядан өтүүгө укуктуу. Сертификациялоо кесиптик уюмдар, ассоциациялар жана жумуш берүүчүлөрдүн бирликтери тарабынан жүргүзүлөт.

10. Практикалык окутуу аркылуу алынган кесиптик билимдерге жана көндүмдөргө ээ болгон адамдар валидациядан өтүүгө жана квалификациясын тастыктаган документ алууга укуктуу. Валидациялоо жол-жобосу билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан эмгек жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган, тармактык ассоциациялар жана жумуш берүүчүлөр менен биргеликте белгиленет.

11. Жазык-аткаруу мекемелеринде кармалып турган адамдар үчүн негизги жалпы билим берүү жана баштапкы кесиптик билим алуу, ошондой эле өз алдынча билим алуу үчүн шарттар түзүлөт.

12. Башталгыч кесиптик билим берүү жаатындагы социалдык өнөктөштүк бүтүрүүчүлөрдү даярдоонун сапатын жогорулатууга, башталгыч кесиптик билим берүү системасынын билим берүү уюмдарына бөлүнгөн бюджеттик каражаттарды рационалдуу пайдаланууга, ошондой эле башталгыч кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү стандарттарын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга багытталган.

31-берене. Кесиптик орто билим берүү

1. Орто кесиптик билим берүү орто деңгээлдеги адистерди негизги жалпы, орто жалпы же башталгыч кесиптик билим берүүнүн негизинде даярдоого жана кайра даярдоого багытталган.

2. Орто кесиптик билим берүү программалары боюнча окуудан өткөн адамдарга улуттук квалификация системасына ылайык тиешелүү адистик боюнча квалификация берилет.

3. Орто кесиптик билим берүү программалары орто кесиптик жана жогорку кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары тарабынан ишке ашырылат.

4. Орто кесиптик билим берүү жаатындагы социалдык өнөктөштүк бүтүрүүчүлөрдү даярдоонун сапатын жогорулатууга, орто кесиптик билим берүү уюмдарына бөлүнгөн бюджеттик каражаттарды рационалдуу пайдаланууга, орто кесиптик билим берүү үчүн кесиптик стандарттарды иштеп чыгууга жана ишке ашырууга багытталган.

5. Орто кесиптик билим берүүнүн багыттарынын жана адистиктеринин тизмеси, билим берүү программаларын өздөштүрүүнүн типтүү мөөнөттөрү, аларды ишке ашыруунун формасы жана тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

6. Тиешелүү профиль боюнча баштапкы кесиптик билим алган адамдар мурунку билим берүүнүн жана окутуунун натыйжаларын таанууну эске алуу менен тездетилген программалар аркылуу орто кесиптик билим алууга укуктуу.

7. Башталгыч же орто жалпы билим берүү негизинде орто кесиптик билим берүү мекемелерине кабыл алуу жалпы улуттук тестирлөөнүн жыйынтыктарынын негизинде жүргүзүлүшү мүмкүн. Жалпы улуттук тестирлөө тестирлөө ыкмаларын колдонуу менен көз карандысыз билим берүү баалоосуна адистешкен өкмөттүк эмес, коммерциялык эмес уюмдар тарабынан жүргүзүлөт.

Орто кесиптик билим берүү мекемелерине кабыл алуу үчүн жалпы улуттук тестирлөөнүн босоголук упайлары жыл сайын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

32-берене. Жогорку кесиптик билим берүү

1. Жогорку кесиптик билим берүү орто жалпы, башталгыч, орто жана жогорку кесиптик билим берүүнүн негизинде бакалаврларды, магистрлерди жана адистерди даярдоого жана кайра даярдоого багытталган жана студенттердин кесиптик билимдерди, көндүмдөрдү өздөштүрүүсүнө жана улуттук квалификация системасына ылайык социалдык жана жеке компетенцияларды калыптандырууга багытталган.

Жогорку кесиптик билим берүү программалары жогорку кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары тарабынан ишке ашырылат. Магистратура программасы Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын илимий-изилдөө институттары тарабынан Кыргыз Республикасынын жогорку кесиптик билим берүү уюмдары менен бирдикте ишке ашырылышы мүмкүн.

2. Жогорку кесиптик билим берүү мекемелерине кабыл алуу билим берүү жаатында көз карандысыз баалоо боюнча адистешкен мамлекеттик эмес, коммерциялык эмес уюмдар тарабынан өткөрүлүүчү жалпы улуттук тестирлөөнүн жыйынтыктарынын негизинде конкурстук негизде жүргүзүлөт. Жогорку кесиптик билим берүү мекемелерине кабыл алуу үчүн жалпы улуттук тестирлөөнүн босоголук баллдары жыл сайын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

3. Башталгыч жана орто кесиптик билим берүү программасын аяктаган адамдар жалпы республикалык тестирлөөдөн өтпөстөн, жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде тиешелүү тармак боюнча билимин улантууга укуктуу.

4. Жогорку кесиптик билим берүү программалары боюнча окуудан өткөн адамдарга улуттук квалификациялык алкакка ылайык тиешелүү тармак/адистик боюнча даража/квалификация берилет.

5. Тиешелүү тармакта орто кесиптик билими бар адамдар, ошондой эле жогорку кесиптик билими бар адамдар тездетилген билим берүү программалары аркылуу жогорку кесиптик билим ала алышат.

6. Жогорку кесиптик билим берүүнүн багыттарынын жана адистиктеринин тизмеси, билим берүү программаларын өздөштүрүүнүн типтүү мөөнөттөрү, аларды ишке ашыруунун формасы жана тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

33-берене. Жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүү

1. Жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүү философия доктору (PhD)/илим доктору, илим кандидаты жана илим доктору академиялык даражаларын берүү менен илимий жана илимий-педагогикалык кадрларды даярдоого, ошондой эле адистештирилген медициналык билим берүү программаларын (интернатура/резидентура) ишке ашырууга багытталган.

2. Илимий жана илимий-педагогикалык кадрларды даярдоо, эреже катары, жогорку кесиптик билим берүү уюмдарында жана илимий мекемелерде түзүлгөн абитуриенттик программалар, аспирантура (адъюнкт-окуу), докторантура жана базалык докторантура (PhD/профиль боюнча) аркылуу жүзөгө ашырылат.

3. Илимдин кандидаты жана илимдин доктору деген окумуштуулук даражалар мамлекеттик сертификациялоо органы тарабынан диссертацияны ачык коргоодон кийин кабыл алынган диссертациялык кеңештин өтүнүчүнүн негизинде берилет. Философия доктору (PhD)/тиешелүү тармак боюнча илимдин доктору деген окумуштуулук даража Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте берилет.

4. Жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүүнү уюштуруу тартиби Кыргыз Республикасынын билим берүү жаатындагы мыйзамдары менен аныкталат.

5. Улук илимий кызматкердин, доценттин жана профессордун илимий наамдары жогорку кесиптик билим берүү уюмунун (илимий-изилдөө институтунун) окумуштуу (илимий-техникалык) кеңешинин окумуштуу наамды ыйгаруу жөнүндө сунушу боюнча чечиминин негизинде мамлекеттик аттестациялоо органы тарабынан ыйгарылат.

(КР 28-жылдын 2025-октябрындагы N 241 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

34-берене. Жумуш ордунда окутуу

1. Жумуш ордунда окутуу кош окутуу, практикалык окутуу, стажировка жана шакирттик аркылуу, ошондой эле жумуш берүүчүлөрдүн катышуусу менен башка практикалык жана билим берүү иш-чаралары аркылуу ишке ашырылат.

2. Дуалдык окутуу студенттин зарыл болгон билимдерди жана көндүмдөрдү өздөштүрүшү аркылуу жүзөгө ашырылат, анын теориялык бөлүгү билим берүү уюмунда, ал эми практикалык бөлүгү студенттин жумуш ордунда жүргүзүлөт.

10-бөлүм. Кошумча билим берүү

35-берене. Кошумча билим берүү

1. Кошумча билим берүү инсанды алардын кызыкчылыктарына жана ыктарына ылайык инсан катары өнүктүрүүгө багытталган жана расмий билим берүүнүн чегинен тышкары жүзөгө ашырылат. Кошумча билим берүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) балдарды кошумча билим берүү;

2) чоңдор үчүн кошумча билим берүү;

3) кошумча кесиптик билим берүү.

2. Кошумча билим берүү менчигинин түрүнө карабастан бардык түрдөгү билим берүү уюмдары же кошумча билим берүү кызматтарын көрсөткөн жеке адамдар (жеке ишкерлер) тарабынан камсыз кылынат. Кошумча билим берүү программалары билим берүү уюмдары жана жеке адамдар (жеке ишкерлер) тарабынан өз алдынча иштелип чыгат жана бекитилет.

3. Республикалык бюджеттен каржылануучу кошумча билим берүү программаларынын тизмеси, тартиби жана шарттары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

4. Кошумча билим берүү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык акы төлөнүүчү негизде жүргүзүлүшү мүмкүн.

5. Жеке менчик билим берүү уюмдарынын жана жеке адамдардын (жеке ишкерлердин) кошумча билим берүү кызматтары үчүн акы төлөөнүн шарттары, өлчөмдөрү жана тартиби алар тарабынан өз алдынча аныкталат.

6. Кошумча кесиптик билим берүү боюнча билим берүү программалары улуттук квалификация системасына ылайык кесиптик билимдерди, көндүмдөрдү жана квалификациялык талаптарды эске алуу менен иштелип чыгат.

11-бөлүм. Инклюзивдүү билим берүү

36-берене. Инклюзивдүү билим берүү

1. Инклюзивдик билим берүү билим берүү керектөөлөрүнүн жана жеке мүмкүнчүлүктөрүнүн көп түрдүүлүгүн, ошондой эле турмуштук оор кырдаалдарды эске алуу менен бардыгы үчүн кодулоосуз бирдей мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылууга багытталган. Инклюзивдик билим берүү принциби билим берүүнүн бардык баскычтарында жана өмүр бою колдонулат. Инклюзивдик билим берүүнү ишке ашыруу үчүн баланы билимге жөндөмсүз деп таанууга, ошондой эле балдарды бөлүүнүн башка ыкмаларын колдонууга тыюу салынат.

2. Өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар адамдарды жана турмуштук оор кырдаалда турган адамдарды окутуу менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарында жүргүзүлөт. Эгерде мындай форма окуучунун ата-энеси (мыйзамдуу өкүлдөрү) же өзгөчө билим берүү муктаждыгы бар окуучу тарабынан тандалса, билим берүү үй-бүлөлүк тарбия жана жекече тарбиялоо, анын ичинде үйдөн билим берүү түрүндө жүргүзүлүшү мүмкүн.

3. Өзгөчө билимге муктаж адамдардын билим алуу укугун ишке ашыруу Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу жогорулатуу коэффициенттерин пайдалануу менен ваучердик каржылоо механизми аркылуу камсыз кылынат.

4. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жекече билим берүү планынын негизинде көз карандысыз эксперттер жана/же уюмдар тарабынан атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдардын билим берүү жетишкендиктерин баалоону уюштурат.

5. Окуучулардын билим берүү жетишкендиктерин жана билим берүү муктаждыктарын баалоонун жыйынтыктары ведомстволор аралык комплекстүү жекече реабилитациялоо программасынын, үй-бүлөлүк иш планынын жана балдарды коргоо боюнча жекече пландын ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

6. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар же оор турмуштук кырдаалда калган окуучулардын ата-энелерине (мыйзамдуу өкүлдөрүнө) консультациялык кызматтарды көрсөтүүгө көмөктөшөт.

7. Мамлекет атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдардын жана оор жашоо кырдаалындагы адамдардын инклюзивдүү билим алуу укугун ишке ашырууну атайын жана жеке муктаждыктарды эске алган, анын ичинде акылга сыярлык шарттарды түзгөн окуу чөйрөсүн түзүү боюнча тиешелүү чараларды көрүү менен кепилдейт.

8. Мамлекет атайын билим берүү шарттарына муктаж балдарды эрте аныктоо, мугалимдерди окутуу жана ата-энелерге (мыйзамдуу өкүлдөргө) консультациялык колдоо көрсөтүү боюнча бир катар чаралардын комплексин ишке ашырат.

9. Мамлекет инклюзивдүү билим берүүнүн, эрте өнүктүрүүнүн принциптерин жана методдорун колдонгон, ошондой эле жаңдоо тилин жана Брайль шрифтин камтыган окутуунун жана баарлашуунун альтернативдүү ыкмаларын жана формаларын киргизген жана өнүктүргөн билим берүү уюмдарын жана мугалимдерди кубаттайт.

10. Мамлекет өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар окуучулардын билим алуу укугун комплекстүү реабилитациялоо жана абилитациялоо чараларын колдонуу жана билим берүү процессинде колдоо көрсөтүүнү уюштуруу аркылуу ишке ашырат.

37-берене. Атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдарды окутуу

1. Мамлекет өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар адамдардын өмүр бою билим берүүнүн бардык деңгээлдеринде билим алуу укугун ишке ашырууну кепилдейт.

2. Мамлекет өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар адамдарды жекече мамиле кылуу, киргизүүнүн формасын аныктоо, жашоо-турмушунун жана ден соолугунун классификациясынын негизинде өзгөчө билим берүү муктаждыктары бар окуучуларды комплекстүү текшерүү жана (же) кайра текшерүү аркылуу камтууга мүмкүндүк берет.

3. Атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдардын билим берүү жетишкендиктерин киргизүү, баалоо жана/же мезгил-мезгили менен кайра баалоо формасын аныктоо ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрдүн) катышуусунда, ишмердүүлүгү атайын билим берүү шарттарына муктаж болгон адамдардын кызыкчылыктарын коргоо менен байланышкан уюмдардын түздөн-түз катышуусу менен жүргүзүлөт.

4. Мамлекет атайын билим берүү шарттарын, анын ичинде билим берүү, ошондой эле атайын, жекече өнүктүрүүчү жана коррекциялык-өнүктүрүүчү программаларды жана окутуу методдорун, техникалык, билим берүү жана башка каражаттарды, психологиялык жана педагогикалык колдоону түзөт, ансыз атайын билим берүү муктаждыктары бар окуучунун, ошондой эле ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү окуучунун билим берүү программаларын өздөштүрүшү мүмкүн эмес.

5. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) атайын билим берүү муктаждыктары бар окуучунун кызыкчылыгын көздөп, билим берүүнүн кайсы гана этабында болбосун билим берүүнүн формасын жана билим берүү уюмунун түрүн тандоого укуктуу.

6. Атайын билим берүү муктаждыктары бар адамдардын укуктарын ишке ашыруу жана комплекстүү кызматтарды көрсөтүү үчүн мамлекет билим берүү уюмдарынын инклюзивдүүлүгүнүн индикаторлорун иштеп чыгат.

7. Мамлекет атайын билим берүү муктаждыктары бар окуучулар үчүн атайын окутуу жана билим берүү ыкмаларын өздөштүргөн окутуучуларды даярдоону жана кайра даярдоону камсыз кылат, ошондой эле ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарды кошо алганда, окутуучуларды тартуу үчүн тиешелүү чараларды көрөт жана алар үчүн зарыл болгон жумуш шарттарын түзөт.

8. Узак мөөнөттүү дарылоо жана социалдык камоо мекемелеринде, ошондой эле түзөтүү мекемелеринде жүргөн адамдар билим алууга укуктуу.

9. Билим берүү кызматтары менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдары тарабынан көрсөтүлүшү мүмкүн.

38-берене. Турмуштук оор кырдаалдагы адамдарды окутуу

1. Мамлекет жашоонун оор кырдаалындагы адамдардын билим алуу укугун ишке ашырууну кепилдейт, анын кесепеттерин алар өз алдынча жеңе алышпайт.

2. Мамлекет социалдык жактан интеграциялоо үчүн шарттарды түзүү менен оор турмуштук кырдаалдагы адамдардын билим алуу укугун ишке ашырууга кепилдик берет.

3. Мамлекет жекече мамиле кылуу аркылуу оор турмуштук кырдаалдагы адамдарга комплекстүү кызмат көрсөтүүлөрдүн формаларын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте аныктайт.

12-глава. Окуучулар жана алардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү)

39-берене. Студенттердин укуктары жана милдеттери

1. Окуучулардын укуктары жана милдеттери ушул Мыйзам жана Кыргыз Республикасынын билим берүү жаатындагы башка ченемдик укуктук актылары менен аныкталат.

2. Студенттер мамлекет тарабынан кепилденген төмөнкүлөргө укуктуу:

1) сапаттуу билим берүү;

2) коопсуз билим берүү чөйрөсү;

3) ден соолукка, адеп-ахлактык жана руханий өнүгүүгө зыяндуу маалыматтардан, үгүттөөдөн жана агитациядан коргоо;

4) медициналык кароодон өткөрүү жана биринчи медициналык жардамды уюштуруу;

5) эксплуатациялоонун ар кандай түрлөрүнөн жана ден соолукка зыяндуу аракеттерден, ошондой эле физикалык жана психологиялык зомбулуктан, кадыр-баркты кемсинтүүдөн коргоо;

6) адамдын кадыр-баркын сыйлоо, өз көз караштарын жана ишенимдерин эркин билдирүү;

7) мамлекеттик билим берүү стандарттарына ылайык сапаттуу билим алуу;

8) кошумча билим берүү кызматтарын, анын ичинде акы төлөнүүчү негизде алуу;

9) билим берүү уюмдарында маалыматтык ресурстарды эркин пайдалануу;

10) аскердик кызмат, аскердик жана альтернативдик кызмат жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык аскердик кызматка чакыруудан кийинкиге калтыруу;

11) алардын психофизикалык өнүгүүсүнүн өзгөчөлүктөрүн жана ден соолугунун абалын эске алуу менен окуу үчүн шарттарды түзүү.

3. Окуучулар билим берүүнүн кайсы гана этабында болбосун билим берүү уюмун жана билим берүүнүн формасын тандоого, мамлекеттик билим берүү стандартына ылайык билим алууга жана жеке билим берүү кызматтарын алууга укуктуу.

31. Акылман Президенттик лицейинин бүтүрүүчүлөрү Кыргыз Республикасынын аймагында мамлекеттик билим берүү грантынын эсебинен орто жана жогорку кесиптик билим алуу үчүн Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте билим берүү уюмун жана окуу формасын тандоого укуктуу.

"Акылман" президенттик лицейинин бүтүрүүчүлөрү Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте мамлекеттик билим берүү грантын пайдалануу менен дүйнөлүк рейтингдерге кирген чет өлкөлүк жогорку окуу жайларында орто жана жогорку кесиптик билим алууга укуктуу.

Эгерде Акылман президенттик лицейинин бүтүрүүчүсү эл аралык рейтингге ээ болгон жогорку окуу жайларында окуу акысын төлөө үчүн толук грант алса, ага Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган өлчөмдө мамлекеттик стипендия берилет.

Ушул бөлүмгө ылайык окууга жөнөтүлгөн "Акылман" президенттик лицейинин бүтүрүүчүлөрү менен мамлекеттик органдарда, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында, ишмердүүлүгү республикалык же жергиликтүү бюджеттен каржыланган же уставдык капиталында мамлекеттик үлүшү бар мекемелерде, уюмдарда же ишканаларда белгилүү бир мөөнөткө иштөө милдеттенмеси жөнүндө же келишимдин шарттары бузулган учурда окуу чыгымдарын кайтарып берүү жөнүндө келишим түзүлөт.

Стипендиаттар менен окуу келишимин түзүү эрежелери, алар менен өз ара аракеттенүү тартиби, ошондой эле окуу багыттары Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

4. Билим берүү программасын толук көлөмдө ишке ашыруу үчүн аралыктан окутуу технологияларын колдонгон билим берүү уюмдарындагы студенттер студенттердин бардык укуктарына жана милдеттерине ээ, ал эми окууну аяктагандан кийин бул билим берүү уюмдарынан билим берүү документтерин алуу укугуна ээ.

5. Студенттер мамлекеттик билим берүү стандартынын талаптарынын деңгээлинде билим берүү программаларын өздөштүрүүгө, ички эрежелерди сактоого, жүрүм-турумдун этикалык стандарттарын сактоого, улуттук жана жалпы адамзаттык баалуулуктарды урматтоого жана билим берүү уюмуна келтирилген зыян үчүн Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндөгү мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартууга милдеттүү.

6. Мамлекеттик билим берүү гранттарынын эсебинен окуган жаш адистерди бөлүштүрүү тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

61. Жогорку кесиптик же орто кесиптик билим берүү программалары боюнча окуусун аяктаган жана диплом же анын ордун баскан башка документ алган "Акылман" Президенттик лицейинин бүтүрүүчүлөрү мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат чөйрөсүндөгү мыйзамдарда белгиленген тартипте мамлекеттик жарандык кызматтын жана муниципалдык кызматтын кадрлар резервине киргизилет.

62. "Эл үмүтү" эл аралык президенттик стипендиясынын алкагында билим алган жана диплом же анын ордун баскан башка документ алган чет элдик жогорку окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрү мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат чөйрөсүндөгү мыйзамдарда белгиленген тартипте мамлекеттик жарандык кызматтын жана муниципалдык кызматтын кадрлар резервине киргизилет.

63. Кыргыз Республикасынын атайын статусу бар жогорку окуу жайларын артыкчылык диплому менен бүтүрүп, диплом же анын ордуна башка документ алган бүтүрүүчүлөр мамлекеттик жарандык кызматтын жана муниципалдык кызматтын кадрлар резервине мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат чөйрөсүндөгү мыйзамдарда белгиленген тартипте киргизилет.

7. Мамлекеттик билим берүү грантынын эсебинен Кыргыз Республикасынын жогорку кесиптик билим берүү уюмдарына студенттерди кабыл алуу планы мурунку окуу жылынын кабыл алуу планынан төмөн эмес деңгээлде сакталат.

(КР 18-жылдын 2025-апрелиндеги No 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

40-берене. Ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрүнүн) укуктары, милдеттери жана жоопкерчиликтери

1. Окуучулардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү) төмөнкүлөргө укуктуу:

1) окутуунун каалаган баскычында билим берүү уюмун жана билим берүүнүн формасын тандоого;

2) балдарды окутуу, тарбиялоо, багуу жана өнүктүрүү маселелери боюнча аймактык билим берүү органдарына кайрылууга;

3) баланын мамлекеттик билим берүү стандарттарынын чегинде билим алууга болгон укуктарынын сакталышын талап кылууга;

4) билим берүү уюмун башкарууга жана өнүктүрүүгө, анын ичинде биргелешип башкаруу органдарында катышууга.

2. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) балдарына үйдө окутуу аркылуу башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүүгө укуктуу. Үйдө окутуу аркылуу билим алып жаткан окуучу, эгерде ал баалоодон өтсө, билим берүүнүн кайсы этабында болбосун, билим берүү мекемесинде билимин улантууга укуктуу. Балдарынын үйдө окутуу аркылуу билим алышын камсыз кылган ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) методикалык, психологиялык, педагогикалык жана консультациялык жардам алууга укуктуу.

3. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) жынысына карабастан балдардын жашоосу, окуусу, алардын жөндөмдүүлүктөрүн өнүктүрүүсү, мектепке чейинки, башталгыч, негизги жана орто жалпы билим алуусу, инклюзивдик билим берүүнүн принциптерин сактоосу, алардын физикалык жана психикалык саламаттыгына дайыма кам көрүү үчүн бирдей негизде бирдей шарттарды түзүүгө;

2) баланын кадыр-баркын урматтоого, эмгекчилдикке, боорукердикке, үй-бүлөгө, улууларга, карама-каршы жыныстагыларга, башка улуттарга, мамлекеттик, расмий жана эне тилдерге, элдик каада-салттарга жана үрп-адаттарга (мыйзамдардын ченемдерине каршы келбеген) урмат-сый менен мамиле жасоого, сабырдуулукка, зомбулукка, коррупцияга жана басмырлоого, башкалардын укуктарын урматтоого тарбиялоого;

3) Кыргызстан элинин улуттук, тарыхый жана маданий баалуулуктарын урматтоого, тарыхый-маданий мурастарга жана курчап турган чөйрөгө аяр мамиле жасоого, Ата Мекенди сүйүүгө тарбиялоо;

4) билим берүү уюму менен үзгүлтүксүз кызматташууга, ата-энелердин чогулуштарына катышууга, окуучуну окутуу жана тарбиялоо боюнча педагогикалык жамааттын сунуштарын аткарууга.

4. Ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) билим берүү уюмунун имаратынан тышкары жерде жана сабактан тышкаркы убакта окуучулардын ден соолугу жана өмүрү үчүн толук жоопкерчилик тартышат.

Окуучуга тиешелүү шарттардын жоктугу, окуучунун башталгыч, негизги жана орто жалпы билим алуусун камсыз кылуу боюнча милдеттерди аткарбагандыгы үчүн ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарына жана укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.

41-берене. Окуучуларды социалдык жактан колдоо жана коргоо

1. Мамлекет окуучуларды билим берүү процессине тартуу үчүн аларды социалдык жактан колдоо жана коргоо саясатын жүргүзөт жана Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте окуучуларды окуу жайлары, жабдуулар, окуу куралдары, медициналык жардам жана ден соолукту чыңдоо менен камсыз кылуу, окуу үчүн шарттарды түзөт.

2. Мамлекеттик билим берүү гранттарынын эсебинен окуган студенттерге Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте жана өлчөмдө стипендия төлөнөт.

3. Жалпы билим берүү уюмдарына кабыл алынганда мектепке чейинки курактагы балдарды аттестациялоого (тестирлөөгө) жол берилбейт.

4. Олимпиада оюндарынын, дүйнө чемпионаттарынын чемпиондору жана байге ээлери жана Азия оюндарынын чемпиондору дене тарбия жана спорт жаатындагы даярдоо багыттары (бакалавр, магистр) жана адистиктер боюнча окутуу үчүн орто жана жогорку кесиптик билим берүүчү мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарына кирүү экзамендерисиз (экзамендер, аттестация жана маектешүүлөр) кабыл алынат.

5. "Кыргыз Республикасынын спорт чебери", "Кыргыз Республикасынын эл аралык класстагы спорт чебери" спорттук наамдарына ээ болгон спортчулар орто жана жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарына, ал эми "Спорт чеберине талапкер" спорттук наамына ээ болгон спортчулар орто кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарына кирүүдө артыкчылыктуу укуктардан пайдаланышат.

6. Окуучулардын сабактардан жана окуу процессинен алаксышына билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрүнүн уруксаты менен жол берилет.

7. Окуу процессин бузган (түздөн-түз же кыйыр түрдө) күнөөлүү адамдар окуучуларга моралдык жана материалдык зыяндын ордун Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндөгү мыйзамдарына ылайык толтурууга милдеттүү.

42-берене. Окуучулардын ден соолугун коргоо

1. Билим берүү кызматтарын көрсөткөн юридикалык жана жеке жактар (жеке ишкерлер), ошондой эле ата-энелер (мыйзамдуу өкүлдөр) жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары окуучулардын ден соолугун коргоону жана чыңдоону кепилдеген шарттарды түзүшөт.

2. Окуучулардын ден соолугун коргоо жана ооруларынын алдын алуу боюнча чаралар төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) скринингдик изилдөөлөрдү уюштуруу;

2) милдеттүү түрдө алдын алуучу медициналык кароолорду, анын ичинде адистердин мобилдик топторун тартуу менен жүргүзүү;

3) алдын алуучу текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча студенттерди тереңдетилген медициналык кароодон өткөрүүгө жөнөтүү;

4) ден соолукту чыңдоо иш-чараларын уюштуруу;

5) билим берүү уюмдарында ден соолукту чыңдоого, сергек жашоо образын калыптандырууга, оорулардын алдын алууга, ден соолукту чыңдоо принциптерин киргизүүгө жана сактоого, ошондой эле репродуктивдик ден соолукту коргоого багытталган ден соолукту сактоочу технологияларды киргизүү;

6) психикалык саламаттыкты сактоо, тамеки буюмдарын колдонуудан, психоактивдүү заттарды медициналык эмес максатта колдонуудан, ошондой эле кумар оюндарына патологиялык көз карандылыктан келип чыккан суициддик жүрүм-турумдун жана көз карандылыктын алдын алуу;

7) профилактикалык эмдөөлөрдүн календарына ылайык эмдөө;

8) студенттер арасында оорулардын алдын алуу, сергек жашоо образын жайылтуу жана калыптандыруу боюнча семинарларды, тренингдерди жана лекцияларды уюштуруу жана өткөрүү;

9) билим берүү жана маалыматтык программалар жана иш-чаралар аркылуу окуучулардын ден соолугун коргоого ата-энелердин жана мугалимдер жамаатынын катышуусу;

10) санитардык эрежелерди жана инфекцияны көзөмөлдөөнү сактоо;

11) шашылыш медициналык жардам көрсөткөн медициналык кызматкерлер келгенге чейин шашылыш кырдаалдарда биринчи медициналык жардам көрсөтүү.

3. Алдын алуучу медициналык жардамды уюштуруу мамлекеттик кепилдик программаларынын алкагында баштапкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү аймактык саламаттыкты сактоо уюмдары тарабынан жүзөгө ашырылат.

4. Алдын алуучу медициналык жардам көрсөтүү иш-чараларын уюштуруу жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана мамлекеттик коомдук саламаттыкты сактоо уюмдары менен биргеликте саламаттыкты сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталган тартипте жүзөгө ашырылат.

13-глава. Окутуучулук курамдын статусу

43-берене. Окутуучулук иш менен алектенүү укугу. Окутуучулук иш-аракеттин принциптери

1. Окутуучулук иш менен алектенүү укугу төмөнкү адамдарга берилет:

1) орто же жогорку кесиптик педагогикалык билими бар;

2) педагогикалык адистик боюнча кайра даярдоодон өткөн орто же жогорку кесиптик билими барлар;

3) практикалык адистин, мамлекеттик жана муниципалдык кызматкердин, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутатынын, судьянын негизги ишин окутуучулук иш менен айкалыштыруу.

2. Педагогикалык адистик боюнча кайра даярдоо орто, жогорку кесиптик жана менчик формасына карабастан лицензияланган башка билим берүү уюмдарында билим берүү документин берүү менен тездетилген программа (педагогикалык минимум) боюнча жүргүзүлөт.

3. Жогорку кесиптик билим берүү уюмдарында окутуучулук иш менен алектенүүгө магистр/адис даражасынан кем эмес билим деңгээли бар адамдарга уруксат берилет.

4. Соттолгондугу же медициналык каршы көрсөтмөлөрү бар, алардын тизмеси Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат, адамдарга мугалимдик иш менен алектенүүгө уруксат берилбейт. Мугалимдик иш менен алектенүү укугунан ажыратуу Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.

5. Жалпы билим берүү уюмдарынын китепкана кызматкерлери мугалимдердин статусуна теңештирилет.

6. Мектепке чейинки билим берүү мугалимдеринин статусу жана эмгек акысы башталгыч билим берүү мугалимдери менен бирдей.

7. Педагогикалык кызматкердин педагогикалык ишмердүүлүгүнүн негизги принциптери төмөнкүлөр болуп саналат:

1) окуучуну окутууга, тарбиялоого жана өнүктүрүүгө инсандыкка багытталган мамиле;

2) окутуунун, билим берүүнүн жана өнүктүрүүнүн гуманисттик мүнөзү, окуучунун укуктарын жана эркиндиктерин, улуттук жана маданий салттарды урматтоону камсыз кылуу;

3) дүйнөнү, жалпы адеп-ахлак принциптерин жана этикалык баалуулуктарды илимий жактан негизделген түшүнүүгө берилгендик;

4) жынысына, расасына, тилине, майыптыгына, этникалык тегине, динине, жашына, тегине, мүлктүк же башка абалына, ошондой эле башка жагдайларга жараша окуучуларга түз, жашыруун жана (же) кыйыр басмырлоого, укуктарды чектөөгө же артыкчылыктарды берүүгө жол бербөө;

5) окуучуларды Мекенди сүйүү, жогорку жарандык, толеранттуулук жана элдердин ортосундагы достук рухунда тарбиялоо;

6) билим берүү процессинин үзгүлтүксүздүгү;

7) академиялык эркиндик жана академиялык бүтүндүк;

8) окутуунун, билим берүүнүн жана өнүктүрүүнүн принциптеринин биримдиги;

9) илимдин, техниканын жана маданияттын эң акыркы жетишкендиктерине негизделген билимди өркүндөтүү;

10) окуучулардын билим алуу жетишкендиктерине негизделген иштин жыйынтыктарын баалоо;

11) окуучулар жана алардын үй-бүлөлөрү менен өз ара аракеттенүү;

12) балдар жана жаштар бирикмелери, эмгек жамааттары, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен тыюу салынбаган ишмердүүлүгүнө кызыкдар мамлекеттик жана мамлекеттик эмес уюмдар менен кызматташуу.

44-берене. Педагогикалык кызматкердин укуктары жана милдеттери

1. Окутуучулук курамдын мүчөсү төмөнкүлөргө укуктуу:

1) мамлекеттик билим берүү стандарттарына ылайык билим берүү программаларын, окутуунун формаларын жана методдорун, окуу китептерин жана окуу куралдарын тандоо эркиндиги;

2) инновациялык методдорду жана технологияларды түзүү жана колдонуу, илимий жана педагогикалык эксперименттерди жүргүзүү, ошондой эле алдыңкы педагогикалык тажрыйбаны билим берүү процессине киргизүү;

3) окуучуларды жогорку окуу жана башка жетишкендиктери үчүн сыйлоо;

4) жекече окутуу иш-чаралары, репетитордук жана окутуу сабактарын өткөрүү үчүн Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген тартипте;

5) билим берүү уюмун башкарууга катышууга;

6) кесиптик өнүгүүнү үзгүлтүксүз жүргүзүү, методологиялык колдоо жана насаатчылык.

2. Окутуучулук курамдын мүчөсү Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларына ылайык жарым күндүк иштөөгө укуктуу.

3. Окуучулардын жогорку билим берүү жана башка жетишкендиктери үчүн билим берүү уюмунун окутуучу курамы, менчигинин түрүнө карабастан, билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ведомстволук сыйлыктарына, мамлекеттик сыйлыктарга, ардак наамдарга жана атайын төш белгилерге көрсөтүлөт.

4. Педагогикалык кызматкер төмөнкүлөргө укуктуу эмес:

1) билим берүү уюмдарында диний жана атеисттик үгүт иштерин жүргүзүүгө;

2) билим берүү уюмдарында саясий топторду жана партияларды уюштурууга;

3) шовинисттик, улутчулдук, милитаристтик, сепаратисттик идеологияны жайылтуу;

4) студенттерди иш таштоо кыймылдарына тартуу жана саясий акцияларга катышуу;

5) окуучуларга карата зомбулук жана ар кандай басмырлоо.

5. Окутуучулук курам төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) жогорку кесиптик деңгээлде окутуу жүргүзүү;

2) инклюзивдүү билим берүү, билим берүүнү дифференциациялоо жана жекелештирүү принциптерин сактоо;

3) ата-энелерге, коомдун башка мүчөлөрүнө, Кыргыз Республикасынын маданий жана тарыхый баалуулуктарына, мамлекеттик түзүлүшүнө урматтоо рухунда тарбия иштерин жүргүзүү жана айлана-чөйрөгө камкор мамилени калыптандыруу;

4) жалпы адамзаттык баалуулуктарга: боорукердикке, эмгекчилдикке, гуманизмге, мекенчилдикке, адилеттүүлүккө урматтоону бекемдөө жана коррупцияга чыдамсыздыкты өнүктүрүү;

5) кесиптик билимиңизди жана көндүмдөрүңүздү дайыма өркүндөтүп турууга, квалификацияңызды жогорулатууга;

6) окуучулардын ар-намысын жана кадыр-баркын урматтоого, алардын иш-аракеттеринде гендердик зомбулукка жана басмырлоого жол бербөөгө, ошондой эле окуучулардын ортосунда мындай көрүнүштөргө жол бербөөгө;

7) окуучуларды элдердин ортосундагы өз ара түшүнүшүү, тынчтык жана ынтымак рухунда аң-сезимдүү жашоого даярдоо;

8) окуучулардын жеке чыгармачылык жөндөмдөрүн жана сынчыл ой жүгүртүүсүн өнүктүрүүгө көмөктөшүү.

45-берене. Педагогикалык кызматкердин социалдык укуктары жана кепилдиктери

1. Мамлекет окутуучуларга тийиштүү эмгек жана жашоо шарттарын кепилдейт.

2. Педагогикалык кызматкердин эс алуу укугу окутуу жүгүн рационалдуу пландаштыруу, жума сайын эс алууну, ошондой эле Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарында каралган жылдык акы төлөнүүчү өргүүнү берүү менен камсыз кылынат.

3. Педагогикалык кызматкерлердин жумуш күнү жана жумуш жумасы Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдары менен аныкталат. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү мекемелериндеги окутуу жүктөмдөрү Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген типтүү стандарттар менен аныкталат.

4. Мамлекет билим берүү уюмдарынын окутуучу жана илимий кызматкерлерине илимий-педагогикалык, окуу-методикалык, ойлоп табуучулук, эксперименталдык жана эксперттик ишмердүүлүк үчүн өргүү берүүнү кепилдейт.

5. Профессордук-окутуучулук курамдын ден соолугун коргоо укугу бар, ал Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо жаатындагы мыйзамдарына ылайык санитардык-гигиеналык, эпидемияга каршы жана дарылоо-алдын алуу чараларын жүргүзүү аркылуу ишке ашырылат.

6. Окутуучулар курамы мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында мамлекеттик дарылоо-алдын алуу мекемелеринде жыл сайын милдеттүү түрдө амбулатордук медициналык кароодон өтүшү керек.

7. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын окутуучулары Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте санаториялык-курорттук дарыланууга, пансионаттарда жана туристтик борборлордо эс алууга укуктуу.

8. Айыл жерлеринде жайгашкан билим берүү уюмдарына иштөө үчүн жиберилген орто жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдарынын педагогикалык факультеттеринин бүтүрүүчүлөрүнө жаш мугалимдин депозити берилиши мүмкүн.

9. Педагогикалык кызматкерлерди кесиптик окутуучулук иш менен байланышпаган айыл чарба жана башка жумуштарга тартууга жол берилбейт.

10. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын педагогикалык кызматкерлеринин балдарын мамлекеттик жана муниципалдык мектепке чейинки билим берүү жана жалпы билим берүү уюмдарына кабыл алуу артыкчылыктуу негизде жүргүзүлөт.

46-берене. Билим берүү жаатындагы кесиптик даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу

1. Педагогикалык кадрларды кесиптик даярдоону менчигинин түрүнө карабастан, орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелери камсыз кылат. Мамлекет келечектеги мугалимдерди даярдоодо өндүрүштө окутууну (кош окутууну) колдонууну кубаттайт.

2. Билим берүү уюмдарын башкаруунун натыйжалуулугун жогорулатуу максатында мамлекет жана билим берүү уюмдары билим берүү системасынын жетекчилеринин жана башка педагогикалык эмес кызматкерлеринин кесиптик өнүгүүсү жана окутуусу үчүн шарттарды түзөт.

3. Педагогикалык кадрлардын кесиптик деңгээлин жогорулатуу, анын ичинде квалификацияны жогорулатуу, менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарында жана (же) башка кесиптик деңгээлин жогорулатуу уюмдарында жүргүзүлөт.

4. Мамлекет окуу китептеринин авторлорун даярдоо жана алардын квалификациясын жогорулатуу системасын түзөт жана өркүндөтөт.

5. Мамлекет мугалимдер үчүн кесиптик стандарттарды иштеп чыгууга жана ишке ашырууга көмөктөшөт. Мугалимдердин кесиптик өнүгүүсүнө көмөктөшүү үчүн мамлекет насаатчылык программаларын, кесиптик маданиятты жана этиканы өнүктүрүү үчүн шарттарды түзөт. Окутуу үчүн кесиптик стандарттарды иштеп чыгуу билим берүү жаатындагы кесипкөй кызматкерлердин бирикмелери тарабынан жүзөгө ашырылат.

14-глава. Билим берүүнү өнүктүрүүнүн каржылоосу жана экономикалык негиздери

47-берене. Каржылоо булактары

1. Билим берүүнү каржылоо булактары төмөнкүлөр болуп саналат:

1) республикалык бюджет;

2) жергиликтүү бюджет;

3) билим берүү уюмдарынын негиздөөчүлөрүнүн каражаттары, ошондой эле жеке жана юридикалык жактардын, чет мамлекеттердин жана эл аралык уюмдардын салымдары;

4) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында тыюу салынбаган иш-аракеттердин натыйжасында алынган билим берүү уюмдарынын каражаттары;

5) насыялар жана гранттар;

6) билим берүү уюмун өнүктүрүү үчүн кошумча каржылоо булактары катары тартылган ата-энелердин (мыйзамдуу өкүлдөрдүн) ыктыярдуу каражаттары;

7) башталгыч кесиптик, орто кесиптик жана жогорку кесиптик билим берүү уюмдарынын билим берүү кызматтары үчүн акы төлөө каражаттары;

8) мектепке чейинки билим берүү уюмдары тарабынан берилүүчү тамак-аш жана камкордук үчүн ата-энелерден түшкөн каражаттар;

9) билим берүү уюмдарынын өздүк каражаттары, анын ичинде чет өлкөлүк валюта, Кыргыз Республикасынын бюджеттик жана салык мыйзамдары менен тыюу салынбаган консалтингдик, илимий-изилдөө, басма, билим берүү жана өндүрүштүк жана башка киреше алып келүүчү иш-аракеттерден, ошондой эле мамлекеттик билим берүү стандарттарынын талаптарынын чегинде бардык түрдөгү негизги жана кошумча билим берүү программаларынын бюджеттен тышкаркы билим берүү иш-аракеттеринен;

10) Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарынын алкагында келишимдик мамилелердин негизиндеги юридикалык жана жеке жактардын каражаттары;

11) билим берүү уюмунун өзүнүн окуу жана көмөкчү чарбаларынан, анын ичинде ижара негизинде алынган каражаттар;

12) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында тыюу салынбаган башка булактар.

2. Өзгөчө статуска ээ болгон башталгыч жана жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары Кыргыз Республикасынын бюджеттик системасынан тышкары финансылык иш-аракеттерди жүргүзүшөт.

(КР 14-жылдын 2025-октябрындагы N 210 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

48-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын камкорчулар кеңештери тарабынан финансылык жана башка материалдык ресурстарды тартуу

1. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын камкорчулар кеңештери гана ыктыярдуу негизде жеке жана юридикалык жактардын ыктыярдуу салымдарынан жана кайрымдуулуктарынан, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келбеген башка түшүүлөрдөн түзүлгөн финансылык жана башка материалдык ресурстарды тарта алышат.

2. Билим берүү уюмунун ишин, материалдык-техникалык базасын өнүктүрүүнү жана чыңдоону камсыз кылуу максатында камкорчулар кеңеши донорлорду (инвесторлорду, колдоочуларды), финансылык жана башка материалдык ресурстарды издөөгө жана тартууга укуктуу, ошондой эле бул тууралуу маалымат каражаттары, интернет-сайттар жана башка каражаттар аркылуу жарыялоого, андан кийин алынган финансылык жана башка материалдык ресурстар жана алардын чыгымдалышы жөнүндө милдеттүү түрдө отчет берүүгө укуктуу.

3. Билим берүү уюмунун окуучуларынын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү) үчүн билим берүү уюмуна каржылык жана башка материалдык жардам көрсөтүү өтүнүчү менен маалымат, кирешелер жана чыгымдар жөнүндө отчеттор билим берүү уюмунун көрүнүктүү жана жалпыга жеткиликтүү жерине илиниши керек.

4. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардан, анын ичинде ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар болгон же ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдары бар ата-энелерден (мыйзамдуу өкүлдөрдөн), ошондой эле жетим балдардан жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдардан каржы каражаттарын чогултууга тыюу салынат.

5. Билим берүү уюму үчүн камкорчулар кеңеши тарабынан чогултулган каржылык каражаттар атайын казыналык эсепке которулат жана камкорчулар кеңешинин чечимине ылайык максаттуу багытта колдонулат.

6. Камкорчулар кеңешинин төрагасы алынган финансылык жана материалдык ресурстар жана алардын чыгымдалышы жөнүндө отчет бербегендиги үчүн жоопкерчилик тартат.

7. Билим берүү уюмунун кызматкерлери (директор, окутуучулар жана башкалар) окуучулардан жана алардын ата-энелеринен (мыйзамдуу өкүлдөрүнөн) өз мекемесине каржылык жана башка материалдык жардам көрсөтүүнү талап кылууга укуксуз.

8. Башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүүчү мамлекеттик жана муниципалдык жалпы билим берүү уюмдарында (жалпы билим берүүчү мектепте) финансылык жана башка материалдык ресурстарды мыйзамсыз жана мажбурлап чогултуу Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндөгү мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 30-декабрындагы № 208 Мыйзамы менен редакцияланган)

49-берене. Билим берүү кызматтары үчүн төлөмдөр

Кыргыз Республикасынын аймагында мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик билим берүү уюмдары тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн көрсөтүлгөн билим берүү кызматтары үчүн акы төлөө билим берүү уюмунун банк эсебине же казыначылыктагы атайын эсепке каражаттарды которуу жолу менен улуттук валютада жүргүзүлөт.

50-берене. Билим берүү уюмдарын каржылоо тартиби

1. Мамлекеттик билим берүү уюмдарын каржылоо билим берүү уюмдарынын бардык типтери жана түрлөрү үчүн ар бир окуучуга, класстык комплектке жана топко карата стандарттык стандарттарга негизделип, ар бир окуучуга кеткен иш жүзүндөгү чыгымдарды ырааттуу көбөйтүү принцибине негизделип жүзөгө ашырылат.

2. Билим берүү уюмдарынын муктаждыктарын каржылоонун көлөмү ар бир окуучу, класс жана топ үчүн стандарттык стандарттарды эске алуу менен жыл сайын республикалык бюджетте каралат.

3. Мамлекет билим берүү муктаждыктары үчүн каражаттарды анын артыкчылыгын камсыз кылган өлчөмдө бөлүүнү, ошондой эле инфляция шартында тиешелүү чыгымдардын статьяларын коргоону кепилдейт.

4. Жеке менчик билим берүү уюмдары инклюзивдүү билим берүүнү ишке ашыруу үчүн мамлекеттик социалдык заказдын алкагында же Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте каржылоо ала алышат.

5. Кошумча булактарды тартуу мамлекеттик бюджеттен каржылоонун стандарттарын же абсолюттук көлөмүн кыскартууга алып келбейт.

6. Ар бир окуучуга, класска жана топко карата стандарттык стандарттар мамлекеттик билим берүү уюмдарынын туруктуу иштеши жана өнүгүшү үчүн шарттарга негизденип, Министрлер Кабинети тарабынан белгиленет.

7. Билим берүү уюмдарынын билим берүү программаларын ишке ашырууда ар кандай билим берүү процессинин ыкмаларын жана билим берүү технологияларын, анын ичинде аралыктан окутуу технологияларын колдонуусу алардын каржылоо стандарттарын жогорулатууну билдирбейт.

8. Чакан айылдык мектептер үчүн аларды каржылоо нормативи окуучулардын санына көз каранды болбогон чыгымдарды эске алуу менен түзүлөт.

9. Мамлекеттик эмес билим берүү уюмдарын каржылоо стандарттары мамлекеттик билим берүү уюмдарын каржылоо стандарттарынан төмөн болбошу керек.

10. Кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары негиздөөчүдөн каржылоодон тышкары, лицензиялоо стандарттарынын чегинде, жеке жана (же) юридикалык жактар менен түзүлгөн келишимдер боюнча тиешелүү деңгээлдеги билим берүүчү квалификациялуу жумушчуларды (жумушчуларды жана кызматчыларды) жана адистерди окутууну жана кайра даярдоону, алардын окутуу акысын төлөө менен жүргүзүүгө укуктуу.

11. Билим берүү уюмуна мамлекеттик бюджеттен бөлүнгөн каражаттар казына тарабынан көзөмөлдөнөт. Билим берүү уюму тапкан башка бардык каражаттар камкорчулар кеңеши жана мамлекеттик мекемелер тарабынан көзөмөлдөнөт.

12. Билим берүү уюмдары өздөрүнүн жеткиликтүү каражаттарынын чегинде окуучуларды жана окутуучуларды социалдык жактан колдоо боюнча чараларды өз алдынча иштеп чыгышат жана ишке ашырышат.

13. Кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары өз каражаттарын пайдалануунун багыттарын жана тартибин, анын ичинде билим берүү уюмдарынын кызматкерлеринин эмгек акысына жана материалдык жактан сыйлоого бөлүнгөн үлүшүн камкорчулар кеңештеринин макулдугу менен өз алдынча аныкташат.

14. Жеке менчик билим берүү уюмдары каржылоо жана каражаттарды пайдалануу тартибин өз алдынча аныкташат.

15. Пилоттук долбоорду ишке ашыруу, ваучердик каржылоонун механизми жана тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

51-берене. Мамлекеттик билим берүү уюмдарынын каражаттарды чыгымдоосу жөнүндө отчетту коомдук угуу

1. Мамлекеттик билим берүү уюмдары жыл сайын, отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-августуна чейин, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келбеген булактардан алынган бюджеттен тышкаркы каражаттардын чыгымдалышы боюнча коомдук угууларды өткөрүүгө милдеттүү.

2. Коомдук угууларга билим берүү уюмунун билим берүү процессинин катышуучулары, жарандык сектордун өкүлдөрү жана бардык кызыкдар тараптар катыша алышат.

52-берене. Билим берүү системасын каржылоонун принциптери

Билим берүү системасын каржылоо төмөнкү принциптерге ылайык жүргүзүлөт:

1) адам капиталына, жашоо сапатына жана билим берүүгө инвестиция салуу;

2) мамлекеттик билим берүү стандартынын алкагында мамлекет тарабынан кепилденген билим алууга бардыгы үчүн бирдей мүмкүнчүлүк;

3) билим берүү уюмдарынын автономиясы;

4) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте ваучердик каржылоо механизми;

5) менчигинин түрүнө карабастан, билим берүү уюмунун кирешелеринин жана чыгымдарынын натыйжалуулугу, таасирдүүлүгү, ачыктыгы жана отчеттуулугу.

53-берене. Билим берүү системасынын каражаттарын пайдалануу

Билим берүү системасынын ресурстары төмөнкүлөргө жумшалат:

1) билим берүү кызматтарын көрсөтүү үчүн;

2) билим берүү инфраструктурасын өнүктүрүү жана тейлөө үчүн;

3) окутуучулардын кесиптик деңгээлин жогорулатуу үчүн;

4) билим берүү системасынын абалын жана мамлекеттик саясаттын ишке ашырылышын көзөмөлдөө;

5) билим берүү жетишкендиктерин баалоо боюнча эл аралык изилдөөлөргө катышууга;

6) билим берүү уюмунун башка максаттуу чыгымдары үчүн.

54-берене. Мамлекеттик билим берүү гранты

1. Жалпы республикалык тестирлөөдө босого балл топтогон жана конкурстан өткөн адамдар менчигинин түрүнө карабастан, Кыргыз Республикасынын орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде окуу үчүн мамлекеттик билим берүү грантын алууга укуктуу.

2. Айрым адистиктер боюнча мамлекеттик билим берүү гранттарын алуу үчүн жалпы улуттук тестирлөөнүн босоголук баллдары жыл сайын билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

3. Ушул Мыйзамдын 3-беренесинин 28-пунктунда көрсөтүлгөн адамдар, ошондой эле эл аралык келишимдер боюнча милдеттенмелердин алкагында билим алуусу үчүн Кыргыз Республикасы жооптуу болгон адамдар, менчигинин түрүнө карабастан, Министрлер Кабинети тарабынан жыл сайын бекитилүүчү квотанын чегинде Кыргыз Республикасынын орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде билим алуу үчүн мамлекеттик билим берүү грантын алууга укуктуу.

31. Акылман Президенттик лицейинин бүтүрүүчүлөрү менчигинин түрүнө карабастан, Кыргыз Республикасындагы жана чет өлкөлөрдөгү орто жана жогорку кесиптик билим берүү мекемелеринде окуу үчүн мамлекеттик билим берүү грантын алууга укуктуу.

4. Мамлекеттик билим берүү гранттары ваучердик каржылоо механизми аркылуу каржыланат, мында мамлекеттик билим берүү гранты студенттин (грант алуучунун) артынан түшөт. Мамлекеттик билим берүү гранттарын каржылоо тартиби, эсептөөлөрү жана өлчөмдөрү Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат. Эгерде окуу акысынын наркы мамлекеттик билим берүү грантынын наркынан ашып кетсе, анда ашыкча сумманы төлөө грант алуучуга жүктөлөт.

5. Атайын статусу бар жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары билим берүү гранттарын сактап калат, аларды каржылоо тартиби Министрлер Кабинетинин чечими менен аныкталат.

(КР 18-жылдын 2025-апрелиндеги No 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

55-берене. Билим берүү кызматтарынын тарифтери

Акы төлөнүүчү билим берүү кызматтарын көрсөтүү үчүн тарифтер билим берүү уюмдары тарабынан өз алдынча белгиленет.

56-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын акы төлөнүүчү иши

1. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдары өздөрүнүн уставдык максаттарына жетүү үчүн төмөнкүлөрдөн киреше алууга укуктуу:

1) илимий, өндүрүштүк, билим берүү жана өндүрүштүк иш-аракеттер;

2) кызмат көрсөтүүгө багытталган иш-аракеттер;

3) ижара негизиндегилерди кошо алганда, билим берүү жана көмөкчү чарбалардын ишмердүүлүгү;

4) Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарында тыюу салынбаган башка иш-аракеттер.

2. Мамлекеттик жана муниципалдык жалпы билим берүү уюмдарында окуу китептерин ижарага берүү Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

57-берене. Билим берүү уюмдарынын инфраструктурасы жана материалдык-техникалык базасы

1. Инфраструктура жана материалдык-техникалык базага имараттар, курулмалар, жайлар, коммуникациялар, жабдуулар, транспорт каражаттары, ошондой эле билим берүү, илимий-изилдөө иш-аракеттеринде жана билим берүү жаатындагы башка көйгөйлөрдү чечүүдө колдонулуучу башка материалдык-техникалык активдер кирет.

2. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү мекемелеринин материалдык-техникалык инфраструктурасын өнүктүрүү билим берүү мекемеси тарабынан ага бөлүнгөн бюджеттин жана атайын каражаттардын чегинде өзү тарабынан жүзөгө ашырылат. Жабдууларды сатып алууга жана капиталдык оңдоого кеткен чыгымдар билим берүү мекемеси тарабынан өз алдынча, учурдагы муктаждыктарга жана билим берүү мекемесинин тийиштүү түрдө бекитилген киреше жана чыгаша сметасында каражаттардын болушуна жараша аныкталат.

3. Жеке менчик билим берүү уюмунун материалдык-техникалык базасы билим берүү уюму тарабынан негиздөөчүнүн, өзүнүн жана башка каражаттардын эсебинен өнүктүрүлөт жана билим берүү уюмунун менчиги болуп саналат.

4. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана анын аймактык билим берүүнү башкаруу органдары ведомстволук билим берүү уюмдарына алардын материалдык-техникалык базасын сактоо жана өнүктүрүү маселелерин чечүүдө көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

5. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын билим берүү, илимий-изилдөө, билим берүү жана өндүрүштүк иш-аракеттеринде жана билим берүү жаатындагы башка маселелерди чечүү үчүн колдонулган материалдык-техникалык базасы эркин ээлик кылууга, пайдаланууга өткөрүлүп берилбейт же ажыратылбайт.

Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын материалдык-техникалык базасын ижарага берүүдөн алынган киреше билим берүү уюму тарабынан Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык бөлүштүрүлөт.

Башталгыч жана жогорку кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик билим берүү уюмдары, өзгөчө статуска жана система түзүүчү мамлекеттик жогорку окуу жайынын статусуна ээ болгондуктан, камкорчулар кеңеши менен макулдашуу боюнча өз каражаттарынын эсебинен сатылып алынган материалдык-техникалык базаны өз алдынча тескөөгө (ээликтен ажыратууга, алмаштырууга, ижарага берүүгө) укуктуу.

(Кыргы Республикасынын 2025-жылдын 14-октябрындагы № 210, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдары менен редакцияланган)

58-берене. Бухгалтердик эсеп, отчеттуулук жана аудит

Билим берүү уюму бухгалтердик эсеп жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык эсепке алууну жана отчеттуулукту жүргүзүүгө милдеттүү.

59-берене. Билим берүү тутумундагы мүлктүк мамилелер

1. Уставда каралган өз ишмердүүлүгүн камсыз кылуу максатында мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарына оперативдүү башкаруу укугунда имараттар, курулмалар, жабдуулар, ошондой эле керектөө, социалдык, маданий жана башка максаттар үчүн башка зарыл мүлк бөлүнүп берилет.

2. Билим берүү уюму жеке жана юридикалык жактар тарабынан белек же кайрымдуулук түрүндө берилген акча каражаттарына, мүлккө жана башка активдерге, ошондой эле билим берүү уюмунун ишмердүүлүгүнүн натыйжасында алынган интеллектуалдык жана чыгармачыл продукцияларга, ошондой эле өзүнүн ишмердүүлүгүнөн алынган кирешелерге жана ошол киреше менен алынган мүлккө ээлик кылат. Аларды ээликтен ажыратуу маселелери өз алдынча чечилет.

3. Атайын каражаттардын эсебинен сатылып алынган мүлк билим берүү уюмунун өз алдынча карамагына өткөрүлүп берилет.

4. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарына белгиленген тартипте аларга берилген жер участокторун оперативдүү башкаруу укугу берилет. Бул участокторду пайдалануу укугу Кыргыз Республикасынын жер мыйзамдары менен жөнгө салынат.

5. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын жер участоктору, имараттары жана курулмалары мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын гана менчигине өткөрүлүп берилиши мүмкүн жана менчиктештирүүгө жана ээликтен ажыратууга жатпайт.

6. Мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмдарынын мүлкүн билим берүүдөн башка максаттарда пайдалануу үчүн тартып алууга болбойт.

7. Башталгыч кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик системасына берилген мүлктүк укуктар (имараттар, курулмалар, мүлктүк комплекстер, жабдуулар жана керектөөчүлүк, социалдык жана маданий максаттар үчүн зарыл болгон мүлк) менчиктештирүүгө же тартып алууга жатпайт жана башталгыч кесиптик билим берүүнүн кызыкчылыгы үчүн гана пайдаланылышы мүмкүн. Башталгыч кесиптик билим берүүнүн мамлекеттик системасындагы билим берүү мекемелеринин тизмеси Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

8. Билим берүү уюму, менчигинин түрүнө карабастан, өзүнүн мүлкүнүн жана каржылык ресурстарынын коопсуздугуна, натыйжалуу жана максаттуу пайдаланылышына жооптуу. Билим берүү уюмунун жетекчиси каржылык жана чарбалык тартипти сактоого жооптуу.

9. Билим берүү уюмдарынын жана алардын кызматкерлеринин билим берүү жана чарбалык ишмердүүлүгүнүн булагы болуп кызмат кылган материалдык активдер (илимий эмгектер, лекциялар, патенттер, программалык камсыздоо, билим берүү, аралыктан окутуу жана маалыматтык технологиялар) түрүндөгү интеллектуалдык менчик башка менчик түрлөрү менен бирдей негизде коргоого алынат.

10. Жеке менчик билим берүү уюмунун мүлкүн пайдалануу, ээлик кылуу жана тескөө укугу Кыргыз Республикасынын жарандык жана жер мыйзамдары, ошондой эле билим берүү уюмунун уставы менен аныкталат.

11. Жеке менчик билим берүү уюму мурда ижарага алынган жана/же иш жүзүндө колдонулган мамлекеттик же муниципалдык жайлар үчүн келишимдин мөөнөтүн узартууга артыкчылыктуу укуктан пайдаланат.

12. Саламаттыкты сактоо жаатында орто, жогорку, жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик жана (же) кошумча билим берүү программаларын ишке ашырган жеке менчик билим берүү уюмдары менчик укугунда имараттарга, курулмаларга, жабдууларга, ошондой эле башка зарыл мүлккө ээ болууга милдеттүү.

(Кыргыстан Республикасынын 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдары менен редакцияланган)

15-глава. Билим берүү жаатындагы эл аралык кызматташтык

60-берене. Эл аралык кызматташтык

1. Кыргыз Республикасынын билим берүү жаатындагы эл аралык кызматташтыгы эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптерине жана ченемдерине, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерге негизделет.

2. Билим берүү жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана билим берүү уюмдары чет өлкөлүк жана эл аралык уюмдар жана мекемелер менен түз байланыш түзүүгө, билим берүү жетишкендиктерин баалоо боюнча эл аралык изилдөөлөргө Кыргыз Республикасынын катышуусуна көмөктөшүүгө, мамлекеттер аралык жана эл аралык билим берүү илимий-изилдөө программаларын ишке ашырууга, жарандык мыйзамдарда жана билим берүү жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте мамлекеттер аралык жана эл аралык коомдук билим берүү бирикмелерине кошулууга укуктуу.

61-берене. Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган этникалык кыргыздарга, башка өлкөлөрдүн жарандарына жана жарандыгы жок адамдарга билим берүү кызматтарын көрсөтүү

1. Кыргыз Республикасы башка өлкөлөрдө жашаган этникалык кыргыздарга, башка чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга, анын ичинде атайын билим берүү уюмдарын түзүү аркылуу билим берүү кызматтарын көрсөтөт. Кызмат көрсөтүү тартиби мамлекеттер аралык келишимдер, ошондой эле жеке адамдар менен түзүлгөн келишимдер менен жөнгө салынат.

2. Башка мамлекеттердин жарандары болгон этникалык кыргыздарга мамлекеттик билим берүү гранттарын колдонуу менен мамлекеттик билим берүү мекемелеринде билим алуу үчүн квота берилет.

3. Чет өлкөлүк жарандыгы бар мекендештер менчик түрүнө жана ведомстволук таандыктыгына карабастан, билим берүү мекемелеринде окуу акысын төлөөдө Кыргыз Республикасынын жарандары менен бирдей шарттарда пайдаланууга укуктуу.

4. Этникалык кыргыздар жана келишим боюнча чет өлкөлүк жарандыгы бар мекендештер үчүн окуу акысы Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн төлөнүүчү өлчөмдө алынат.

16-глава. Корутунду жоболор

62-берене. Ушул Мыйзамды бузгандык үчүн жоопкерчилик

Ушул Мыйзамды бузган же анын аткарылышына тоскоолдук кылган адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.

63-берене. Ушул Мыйзамдын күчүнө кириши

1. Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

"Эркин Тоо" гезитинин 2023-жылдын 18-августундагы №66 санында жарыяланган.

2. Төмөнкүлөр күчүн жоготту деп табылсын:

1) 1999-жылдын 26-ноябрындагы № 129 "Башталгыч кесиптик билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2000-жыл, № 4, 169-берене);

2) 2001-жылдын 14-январындагы № 9 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2000-жыл, № 11, 683-берене);

3) 2003-жылдын 30-апрелиндеги № 92 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2003-жыл, № 8, 323-берене);

4) 2005-жылдын 18-июлундагы № 105 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2005-жыл, № 10, 751-берене);

5) 2005-жылдын 30-июлундагы № 117 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2005-жыл, № 11, 868-берене);

6) 2006-жылдын 28-декабрындагы № 210 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2006-жыл, № 11, 978-берене);

7) 2006-жылдын 28-декабрындагы № 225 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2006-жыл, № 12, 1110-берене);

8) 2007-жылдын 31-июлундагы № 111 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2007-жыл, № 7-9, 680-берене);

9) 2007-жылдын 31-июлундагы № 115 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2007-жыл, № 7-9, 684-берене);

10) 2008-жылдын 5-апрелиндеги № 53 "Башталгыч кесиптик билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2008-жыл, № 4, 335-берене);

11) 2009-жылдын 20-январындагы № 10 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2009-жыл, № 1, 10-берене);

12) 2009-жылдын 17-июнундагы № 185 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2009-жыл, № 6, 559-берене);

13) 2009-жылдын 25-июнундагы № 189 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2009-жыл, № 6, 563-берене);

14) 2009-жылдын 29-июнундагы № 198 "Мектепке чейинки билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2009-жыл, № 6, 572-берене);

15) 2010-жылдын 15-январындагы № 2 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2010-жыл, № 1, 2-берене);

16) 2010-жылдын 26-мартындагы No 56 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Эркин-Тоо гезити, 2010-жылдын 2-апрели, No 24);

17) 2011-жылдын 13-июнундагы № 42 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2011-жыл, № 6, 537-берене);

18) 2011-жылдын 8-августундагы № 150 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2011-жыл, № 7, 1053-берене);

19) 2011-жылдын 29-декабрындагы № 255 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2012-жыл, № 11, 1695-берене);

20) 2012-жылдын 29-декабрындагы No 206 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Эркин-Тоо гезити, 2012-жылдын 11-январы, No 1);

21) 2012-жылдын 10-апрелиндеги № 28 "Башталгыч кесиптик билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2012-жыл, № 4, 2109-берене);

22) 2013-жылдын 15-январындагы № 3 "Мугалимдин статусу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2013-жыл, № 1, 3-берене);

23) 2013-жылдын 4-июлундагы № 110 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2013-жыл, № 7, 868-берене);

24) 2013-жылдын 30-июлундагы № 176 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2013-жыл, № 7, 933-берене);

25) 2013-жылдын 5-ноябрындагы № 199 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2013-жыл, № 10, 1080-берене);

26) 2013-жылдын 16-декабрындагы № 221 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2013-жыл, № 11, 1198-берене);

27) 2014-жылдын 30-майындагы № 82 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2 жана 3-беренелери (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2014-жыл, № 5, 364-берене);

28) 2014-жылдын 18-июлундагы № 144 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 9 жана 12-беренелери (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2014-жыл, № 7, 681-берене);

29) 2015-жылдын 16-январындагы № 15 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2015-жыл, № 1, 15-берене);

30) 2015-жылдын 15-апрелиндеги № 82 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2015-жыл, № 4, 337-берене);

31) 2015-жылдын 17-апрелиндеги № 84 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2015-жыл, № 4, 339-берене);

32) 2015-жылдын 3-августундагы № 213 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2015-жыл, № 7, 1016-берене);

33) 2016-жылдын 29-июнундагы № 92 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына ("Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө", "Билим берүү жөнүндө", "Маданият жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына) өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2016-жыл, № 6, 541-берене);

34) 2017-жылдын 22-февралындагы № 32 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2017-жыл, № 2, 92-берене);

35) 2017-жылдын 23-майындагы № 84 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө ("Билим берүү жөнүндө", "Кыргыз Республикасындагы лицензиялоо-уруксат берүү системасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына)" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 1-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2017-жыл, № 5, 402-берене);

36) 2017-жылдын 8-июнундагы № 100 "Майыптык маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 8-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2017-жыл, № 6, 503-берене);

37) 2018-жылдын 16-февралындагы № 22 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2018-жыл, № 2, 80-берене);

38) 2018-жылдын 30-июлундагы № 76 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2018-жыл, № 7-8, 476-берене);

39) 2018-жылдын 2-августундагы № 78 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2018-жыл, № 7-8, 478-берене);

40) 2019-жылдын 17-майындагы № 64 "Бюджеттик мыйзамдар чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 3-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2019-жыл, № 5, 260-берене);

41) 2019-жылдын 14-июнундагы № 71 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2019-жыл, № 6, 342-берене);

42) 2019-жылдын 1-июлундагы № 78 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2019-жыл, № 7-8, 466-берене);

43) 2019-жылдын 4-декабрындагы № 135 "Жалпы билим берүү уюмдарында окуучулардын тамактануусун уюштуруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (КР Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2019-жыл, № 12, 698-берене);

44) 2020-жылдын 24-июлундагы № 89 "Чет өлкөлүк жарандыгы бар мекендештердин укуктук абалы жөнүндө Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 6-беренеси ("Эркин-Тоо" гезити, 2020-жылдын 4-августу, № 61);

45) 2020-жылдын 14-августундагы № 128 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2020-жылдын 18-августундагы № 65);

46) 2021-жылдын 23-мартындагы № 38 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына ("Билим берүү жөнүндө", "Мектепке чейинки билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына) өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2021-жылдын 2-апрели, № 29-30);

47) 2021-жылдын 22-майындагы № 64 "Башталгыч кесиптик билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2021-жылдын 25-майындагы № 63-64);

48) 2021-жылдын 29-ноябрындагы № 142 "Жазык сот ишине катышуучулардын укуктарын коргоонун алкагында Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 4-беренеси ("Эркин-Тоо" гезити, 2021-жылдын 30-ноябры, № 145);

49) 2022-жылдын 25-июлундагы № 69 "Билим берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Эркин-Тоо гезити, 2022-жылдын 29-июлундагы № 66);

50) Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 15-февралындагы № 27 "Жол кыймылынын коопсуздугу жаатындагы айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Мыйзамынын 4-беренеси ("Эркин-Тоо" гезити, 2023-жылдын 21-февралы, № 13);

51) 2023-жылдын 28-февралындагы № 44 "Юридикалык жактарды каттоо (кайра каттоо) жаатындагы Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жана "Юридикалык жактарды, филиалдарды (өкүлчүлүктөрдү) мамлекеттик каттоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын күчүн жоготту деп таануу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси ("Эркин-Тоо" гезити, 2023-жылдын 3-мартындагы № 16).

64-берене. Ченемдик укуктук актыларды ушул Мыйзамга ылайык келтирүү жөнүндө

Министрлер Кабинети ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып бир календардык жылдын ичинде:

1) өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзамга ылайык келтирсин;

2) 2024-жылдын 1-сентябрынан 2026-жылдын 1-сентябрына чейин билим берүү кызматтары үчүн ваучердик каржылоо механизмин пилоттук режимде киргизүү боюнча чараларды көрсүн, анын жыйынтыгы боюнча Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагы боюнча ваучердик каржылоо механизмин ишке ашырсын;

3) ваучердик каржылоо механизмин пилоттук ишке ашыруунун жыйынтыктары боюнча ушул Мыйзамдын 50-беренесине жана башка ченемдик укуктук актыларга тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү;

4) 2025-жылдын 1-сентябрынан тартып жалпы улуттук тестирлөөнүн негизинде орто жалпы билим берүүгө негизделген орто кесиптик билим берүү мекемелерине кабыл алууну жана окууну баштоо.

Кыргыз Республикасынын Президенти

С. Жапаров

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан кабыл алынган

June 29 2023 жыл