Кош бойлуулук жана төрөт боюнча өргүүдөн кийин эмгек өргүүсү кантип төлөнөт?

Кыргызстанда бала багуу боюнча өргүүдөн кийин эмгек өргүүсүнө төлөөнүн өзүнүн өзгөчөлүгү бар, анткени бала багуу боюнча өргүү мезгили орточо эмгек акыны аныктоо үчүн эсептөө мөөнөтүнөн алынып салынган.

Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине (КР 2025-ж.) жана орточо эмгек акыны эсептөө тартибин жөнгө салуучу ченемдик укуктук актыларга ылайык төмөнкүдөй эрежелер колдонулат:
 

---

1. Чыгуу укугу:

- Кызматкер ата-энелик өргүүдөн кайтып келгенден кийин жылдык акы төлөнүүчү өргүүгө укуктуу. Ата-энелик өргүү мезгили (бала 3 жашка чыкканга чейин) жылдык акы төлөнүүчү өргүүгө укуктуу болгон эмгек стажына кирет.
 

---

2. Өргүү акысын эсептөө мөөнөтү:

- Өргүү акысы үчүн орточо эмгек акыны эсептөө үчүн, адатта, өргүү айына чейинки акыркы 3 календардык ай алынат (КР Эмгек кодексинин 95-беренеси).
- Маанилүү детал: Эгерде ушул үч айдын ичинде кызматкер толук же жарым-жартылай бала багуу боюнча өргүүдө болсо (же эмгек акысы сакталбаган өргүүдө болсо, же анын орточо кирешеси сакталбаган башка мезгилдер болсо), анда бул мезгилдер жана алар үчүн топтолгон суммалар эсептөө мезгилинен алынып салынат.
- Эгерде кызматкер эсептешүү мезгилинде эмгек акысын эсептебеген же иш жүзүндө иштеген күндөрүн эсептебеген болсо (мисалы, декреттик өргүүдөн кийин дароо акы төлөнүүчү өргүүгө чыкса), анда орточо киреше башкача аныкталат:
- Эсептелген мезгилге барабар мурунку мезгил үчүн иш жүзүндө эсептелген эмгек акынын негизинде. Башкача айтканда, эгерде эсептелген мезгилде (үч ай) киреше болбосо, анда киреше алынган мурунку үч ай колдонулат.
- Эгерде мурунку мезгилдерде киреше болбогон болсо, анда орточо киреше кызматкердин өргүүгө чыккан учурдагы эмгек акысынын ставкасынын (айлыгынын) негизинде аныкталышы мүмкүн.
 

---

3. Эсептөө мисалы:

Кызматкер 1-жылдын 2025-июлунда бала багуу боюнча өргүүдөн чыгып, 1-жылдын 2025-августунан тартып эмгек өргүүсүнө чыгууну каалайт деп коёлу. Өргүү акысын эсептөө мөөнөтү 2025-жылдын май, июнь, июль айлары болот.
- Эгерде кызматкер май, июнь же июль айларында иштебеген болсо (же июль айынын бир бөлүгүндө гана иштеген болсо), анда орточо кирешени эсептөө үчүн кызматкердин кирешеси болгон, ата-энелик өргүүгө чейинки айлар колдонулат.
Эгерде кызматкер бала багуу боюнча өргүүгө чыкканга чейин иштеп, айлык алган болсо, анда иш жүзүндөгү киреше алынган айлар өргүү акысын эсептөө үчүн колдонулат.
- Эгерде кызматкер декреттик өргүүгө чейин көп убакыт иштебеген жана мурунку мезгилдерде киреше таппаган болсо, анда өргүү акысы анын эмгек өргүүсү башталган учурда белгиленген кызматтык айлыгына (тарифтик ставкасына) негизделип эсептелет.
 

---

кыскача маалымат:

Бала багуу боюнча өргүүдөн кийин эмгек өргүүсү орточо эмгек акысына жараша төлөнөт. Бирок, бала багуу боюнча өргүү мезгили орточо эмгек акынын эсебине кирбегендиктен, өргүү акысынын өлчөмүн аныктоо үчүн же мурунку мезгилдер үчүн (баланы багуу боюнча өргүүгө чыкканга чейин) иш жүзүндөгү эсептелген суммалар, же алар жок болгон учурда кызматкердин белгиленген расмий эмгек акысы (тарифтик ставка) колдонулат.

Иш берүүчү өргүү башталганга чейин үч жумушчу күндөн кечиктирбестен өргүү акысын төлөөгө милдеттүү.