"Жарандык абалдын актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы

(Кыргы Республикасынын 2021-жылдын 29-ноябрындагы № 142, 2023-жылдын 16-мартындагы № 59, 2024-жылдын 8-июлундагы № 113, 2025-жылдын 17-июлундагы № 148 Мыйзамдары менен редакцияланган)

1-глава. Жалпы жоболор

1-берене. Ушул Мыйзамдын жөнгө салуу предмети жана максаттары

Бул Мыйзам Кыргыз Республикасынын аймагында да, Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрүндө жана консулдук мекемелеринде да жарандык абалдын актыларын каттоонун бирдиктүү системасынын укуктук негизин белгилейт. Каттоо системасынын максаты - жарандардын укуктарынын жана милдеттеринин пайда болушуна, өзгөрүшүнө же токтотулушуна таасир этүүчү, ошондой эле жарандардын укуктук абалын мүнөздөгөн жана жарандык абалдын актыларын каттоо органдарында мамлекеттик каттоого алынууга тийиш болгон ушул Мыйзамга ылайык катталган жарандардын аракеттеринин же окуяларынын мамлекеттик таанылышын камсыз кылуу.

2-берене. Жарандык абалдын актылары жөнүндө мыйзамдар

Жарандык абалдын актылары жөнүндө мыйзамдар Кыргыз Республикасынын Конституциясынан, Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинен, Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинен, Кыргыз Республикасынын Балдар жөнүндө кодексинен, Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинен, ушул Мыйзамдан жана аларга ылайык кабыл алынган Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынан, ошондой эле мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген, Кыргыз Республикасы катышуучусу болгон эл аралык келишимдерден турат.

3-берене. Ушул Мыйзамда колдонулган негизги түшүнүктөр

Ушул Мыйзамда төмөнкү негизги түшүнүктөр колдонулат:

1) жарандык абалдын актылары - адамды жекелештирүүчү жана анын укуктары менен милдеттеринин пайда болушу жана токтотулушу менен байланышкан юридикалык жактан жол-жоболоштурулган жагдайлар;

2) окуялар жана фактылар - жарандык абалдын актылары чөйрөсүндөгү укуктук мамилелердин катышуучуларынын каалоосу боюнча пайда болгон жана жарандык абалдын актыларында, анын ичинде жарандык абалдын актысынын жазуусуна өзгөртүүлөрдү киргизүү аркылуу чагылдырылган чындыктын кубулуштары;

3) жарандык абалдын актыларын каттоо жазууларынын автоматташтырылган маалымат системасы - жарандык абалдын актыларын каттоо жазууларын мамлекеттик каттоо, сактоо, эсепке алуу жана иштетүү жана жеке идентификациялык номерди автоматташтырып ыйгаруу процессинде колдонулуучу автоматташтырылган маалымат системасы;

4) жеке идентификациялык номер (мындан ары - ПИН) - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган ыйгарым укуктуу орган тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандарына, чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга бир жолу берилүүчү жана бул адамдар тарабынан өмүр бою өзгөртүлбөстөн сакталып калуучу жеке номер, Кыргыз Республикасынын жарандарын жекелештирилген (жеке) каттоо чөйрөсүндөгү мыйзамдарында каралган учурларды кошпогондо.

5) арыз - кагаз же электрондук түрдө түзүлгөн, адамдын кандайдыр бир аракеттерди жасоо өтүнүчүн камтыган кайрылуу.

(КР 8-жылдын 2024-июлундагы No 113 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

4-берене. Милдеттүү түрдө мамлекеттик каттоого алынууга тийиш болгон жарандык абалдын актыларынын түрлөрү

Төмөнкү жарандык абалдын актылары ушул Мыйзамда белгиленген тартипте мамлекеттик каттоодон өткөрүлүүгө тийиш:

1) туулган;

2) нике;

3) ажырашуу;

4) фамилиясын, атын, атасынын атын өзгөртүү;

5) өлүм.

5-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо

1. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жарандардын мүлктүк жана жеке мүлктүк эмес укуктарын коргоо максатында, ошондой эле мамлекеттин кызыкчылыгында белгиленет.

2. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо автоматташтырылган маалымат системалары аркылуу электрондук түрдө жүргүзүлөт жана арыз ээлери жана жарандык абалдын актыларын жазууну түзгөн жарандык абалдын актыларын жазуу органынын кызматкери тарабынан кол коюлат.

21. Электрондук кызмат көрсөтүүлөрдүн мамлекеттик порталы аркылуу берилген арыздар жарандык абалдын актыларын каттоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга берилет.

3. Жарандык абалдын актыларын каттоо арыз ээсинин арыз берген жери боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо үчүн Мамлекеттик электрондук кызмат көрсөтүүлөр порталы аркылуу берилген арыз арызда көрсөтүлгөн жарандык абалдын актыларын каттоо органы тарабынан каралат.

31. Жазык сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын укуктарын коргоо жаатындагы мыйзамдарды колдонуунун алкагында жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоонун тартиби Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

4. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жашаган Кыргыз Республикасынын жарандарынын жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо ушул Мыйзамга ылайык Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жана консулдук мекемелери тарабынан автоматташтырылган маалымат системалары аркылуу электрондук түрдө жүргүзүлөт.

5. Белгиленген тартипте маалыматтык коопсуздукту камсыз кылуу жана жарандык абалдын актыларынын жазууларына уруксатсыз кирүү үчүн жоопкерчилик каттоо жаатындагы ыйгарым укуктуу органга жүктөлөт.

6. (КРнын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

7. Жарандык абалдын актыларын жазуу органынын кызматкери өзү, жубайы же жубайынын же жакын туугандары үчүн жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоону жүргүзүүгө укуктуу эмес. Мындай учурларда жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо башка кызматкер тарабынан же башка жарандык абалдын актыларын жазуу органында жүргүзүлөт.

8. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоонун тактыгы жана сапаты үчүн жоопкерчилик жарандык абалдын актыларын даярдаган кызматкерге жана анын түздөн-түз жетекчисине жүктөлөт.

9. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоонун жана жарандык абалдын актыларын каттоо жөнүндө күбөлүктөрдү берүүнүн тартиби жана уюштурулушу Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат.

(Кыргы Республикасынын 2021-жылдын 29-ноябрындагы № 142, 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамдары менен редакцияланган)

6-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоону жүзөгө ашыруучу органдар

1. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоону жүзөгө ашыруучу органдар болуп төмөнкүлөр саналат:

— жарандык абалдын актыларын жазуу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган;

— Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкаркы дипломатиялык өкүлчүлүктөр жана консулдук мекемелер.

2. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо боюнча ыйгарым укуктар, ушул Мыйзамда белгиленген чектөөлөр менен, аймагында жарандык абалдын актыларын каттоо органдары жок административдик-аймактык бирдиктердеги жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына (айыл өкмөттөрүнө) өткөрүлүп берилиши мүмкүн.

7-берене. Жарандык абалдын актыларын каттоо

1. Жарандык абалдын акт жазуусу автоматташтырылган маалымат системасын колдонуу менен электрондук түрдө түзүлөт жана кагазга басылып чыгарылат. Жарандык абалдын акт жазуусунун электрондук версиясы менен басылган версиясынын ортосунда айырмачылыктар болгон учурда, басылган версия түп нускасы деп эсептелет.

2. Жарандык абалдын актыларын жазуу үчүн арыз ээсинин инсандыгын күбөлөндүргөн төмөнкү документтердин бири көрсөтүлүшү керек:

1) төрөлүүнү, никеге турууну, никени бузууну, фамилиясын, атын, атасынын атын өзгөртүүнү жана өлүмдү мамлекеттик каттоодо:

а) Кыргыз Республикасынын жаранынын жарактуу паспорту (ID картасы), ал эми Кыргыз Республикасынан тышкары жерлерде - Кыргыз Республикасынын жаранынын паспорту (ID картасы) же жалпы жарандык паспорт;

б) кызматкердин инсандыгын тастыктаган документ;

в) жарандыгы жок адамдар үчүн жашап турууга уруксат;

г) чет өлкөлүк жарандын паспорту;

г) баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоодо "Кайрылман" күбөлүгү;

д) качкындын күбөлүгү;

ж) он алты жашка толгон, ошондой эле бойго жете элек адамдар үчүн фамилиясын, атын жана атасынын атын өзгөртүүнү каттоодо туулгандыгы тууралуу күбөлүк;

2) күбөлүктүн дубликатын алган учурда:

а) Кыргыз Республикасынын жаранынын паспорту (ID картасы), ал эми Кыргыз Республикасынан тышкары жерлерде - Кыргыз Республикасынын жаранынын паспорту (ID картасы) же жалпы жарандык паспорт;

б) кызматкердин инсандыгын тастыктаган документ;

в) “Кайрылман” күбөлүгү;

г) жарандыгы жок адамдар үчүн жашап турууга уруксат;

г) чет өлкөлүк жарандын паспорту;

д) эркинен ажыратуу жайларынан бошотулгандыгы жөнүндө маалымкат.

ж) качкындын күбөлүгү.

Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо фактысын күбөлөндүргөн, чет мамлекеттердин компетенттүү органдары тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандары, чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар тарабынан берилген, жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо үчүн берилген документтердин аныктыгы, эгерде Кыргыз Республикасы катышуучусу болгон, белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде башкача каралбаса жана Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жана расмий тилдерине которулса, консулдук легалдаштыруу же апостиль коюу менен ырасталат. Котормочунун колунун аныктыгы нотариалдык күбөлөндүрүлүүгө тийиш.

3. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо арыздын, анын ичинде Мамлекеттик электрондук кызмат көрсөтүүлөр порталы аркылуу келип түшкөн арыздын негизинде жүргүзүлөт.

4. Ата-энесинин инсандыгын күбөлөндүргөн документтери жок болгон учурларда баланын туулгандыгын каттоо ушул Мыйзамдын 13-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык жүргүзүлөт.

5. Жарандар төмөнкү учурларда бир айдын ичинде инсандыгын тастыктаган документтерди алмаштырууга милдеттүү:

1) никеге турганда же ажырашканда жубайлардын (жубайлардын) фамилиясынын өзгөрүшү;

2) фамилиясын, атын, атасынын атын өзгөртүү;

3) жарандык абалдын актыларын жазууга өзгөртүүлөрдү жана оңдоолорду киргизүү;

4) үй-бүлөлүк абалынын өзгөрүшү - Кыргыз Республикасынын жарандарынын 2004-жылдагы үлгүдөгү паспорттору үчүн.

(Кыргы Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59, 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамдары менен редакцияланган)

8-берене. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк

1. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк - бул жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо фактысын күбөлөндүрүүчү, кагаз жана/же электрондук түрдө берилген документ.

Кыргыз Республикасынын аймагында Мамлекеттик электрондук кызмат көрсөтүүлөр порталы аркылуу алынган санариптик форматтагы жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктөр колдонулушу мүмкүн.

2. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктөрдүн формалары Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

3. Жарандык абалдын бардык түрлөрүндөгү жазууларда жана жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктөрдө, мурда жеке идентификациялык номерлери жок адамдардын өлүмүн мамлекеттик каттоо жөнүндө жазуулардан жана өлүмүн мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктөрдөн тышкары, жеке идентификациялык номерлер көрсөтүлөт.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамы менен редакцияланган)

9-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктөрдү кайра берүү

1. Күбөлүктүн бланкы жоголгон, бузулган, эскирген, ламинацияланган, тексти жана/же мөөрү окулбаган учурда, жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн дубликаты арыз ээсинин арыз берген жериндеги жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан берилет.

2. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн дубликаты:

1) жарандык абалдын актысы катталган адам;

2) аракетке жөндөмсүз деп табылган адамдардын камкорчулары;

3) маркумдун жакын тууганына (өлүм жөнүндө күбөлүк);

4) эгерде туулгандыгы тууралуу күбөлүк жазылган адам күбөлүктүн дубликатын берген күнү бойго жете элек болсо, ата-энелер (аларды алмаштырган адамдар) же балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, балдар үйлөрүнүн жана жатак мектептердин аймактык бөлүмүнүн өкүлү;

5) ушул беренеге ылайык жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн дубликатын алууга укугу бар адамдан нотариалдык күбөлөндүрүлгөн ишеним кат көрсөтүлгөн учурда башка адамга.

3. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн дубликаты төмөнкүлөргө берилбейт:

1) ата-энеси (ата-энеси) ата-энелик укуктарынан ажыратылган же чектелүү болгон баланын ата-энесине (ата-энелердин бирине) - баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгү;

2) никесин бузган адамдар жана никеси жараксыз деп табылган адамдар - нике күбөлүгү.

4. Арыз ээсинин өтүнүчү боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органдары Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген тартипте жарандык абалдын актыларын жазуунун бардык түрлөрү боюнча жарандык абалдын актыларын жазуудан көчүрмөлөрдү беришет.

10-берене. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоодон баш тартуу

1. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоодон баш тартуу төмөнкү учурларда жүргүзүлөт:

1) эгерде мамлекеттик каттоо ушул Мыйзамга карама-каршы келсе;

2) эгерде документтер ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларында аларга коюлган талаптарга жооп бербесе, ушул Мыйзамдын 13-беренесинин 5-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо;

3) эгерде Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинде жана ушул Мыйзамда каралган жарандык абалдын актыларын каттоого тоскоолдук кылган негиздер болсо.

2. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоодон баш тартылган адамдын (анын өкүлүнүн) өтүнүчү боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органынын жетекчиси ал адамга (анын өкүлүнө) баш тартуунун себептери жөнүндө жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү.

3. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоодон баш тартууга Кыргыз Республикасынын администрациялык иш чөйрөсүндөгү мыйзамдарында жана административдик жол-жоболордо аныкталган тартипте даттанылышы мүмкүн.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

11-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө маалыматтын купуялуулугу жана аны өткөрүп берүүнүн тартиби

1. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоого байланыштуу жарандык абалдын актыларын жазуу органынын кызматкерине белгилүү болгон маалымат жеке маалыматтар болуп саналат, купуя маалымат категориясына кирет, чектелген мүмкүнчүлүккө ээ жана ачыкка чыгарылбайт.

2. Өлүмдү мамлекеттик каттоо катталган жарандык абалдын актыларын жазуу органы өлүмдү мамлекеттик каттоо жөнүндө маалыматты аймактык бөлүнүшү боюнча социалдык коргоо органдарына, Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна, салык органдарына жана аскердик комиссариаттарга билдирет.

3. Жарандык абалдын актыларын жазуу органдары жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө маалыматты төмөнкүлөрдүн суроо-талабы боюнча берет:

1) соттор (судьялар);

2) прокуратура;

3) сурак жүргүзүү же тергөө органдары;

4) Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысы (Омбудсмени).

4. Расмий статистикалык эсепке алуу максатында жарандык абалдын актыларын жазуу органдары Кыргыз Республикасынын статистика органдарына төрөлүүнү, никеге турууну, ажырашууну жана өлүмдү мамлекеттик каттоо жөнүндө маалымат беришет.

12-берене. Чет мамлекеттердин компетенттүү органдары тарабынан берилген жарандык абалдын актыларын күбөлөндүрүүчү документтерди Кыргыз Республикасында жарактуу деп таануу

Кыргыз Республикасынын жарандарына, чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга карата тиешелүү чет мамлекеттердин мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары таризделген жарандык абалдын актыларын күбөлөндүрүү үчүн чет мамлекеттердин компетенттүү органдары тарабынан берилген документтер, эгерде аларда консулдук легализация же апостиль коюлган болсо, Кыргыз Республикасында жарактуу деп таанылат. Кыргыз Республикасы тарап болуп саналат.

2-глава. Төрөттү мамлекеттик каттоо

13-статья. Туулганды мамлекеттик каттоонун негиздери

1. Туулганды мамлекеттик каттоо үчүн төмөнкүлөр негиздер болуп саналат:

1) төрөт болгон саламаттыкты сактоо уюму тарабынан берилген белгиленген үлгүдөгү баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгү же медициналык мекемеден тышкары жерде төрөлгөн учурда саламаттыкты сактоо органы тарабынан ыйгарым укук берилген дарыгер же башка медициналык кызматкер тарабынан берилген туулгандыгы тууралуу күбөлүк;

2) баланын ата-энесинин (ата-энелердин биринин) инсандыгын күбөлөндүргөн документтер, нике күбөлүгү (никеде турбаган болсо, энесинин инсандыгын күбөлөндүргөн документтер) же жакын тууганынын, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмүнүн кызматкеринин инсандыгын күбөлөндүргөн документтер;

3) чет мамлекетте төрөлгөн, ата-энеси (же ата-энелеринин бири) Кыргыз Республикасынын жарандары болгон балдардын төрөлүү фактысын тастыктаган, чет мамлекеттердин компетенттүү органдары тарабынан берилген документтер (медициналык туулгандыгы тууралуу күбөлүк, каттоодон көчүрмө, туулгандыгы тууралуу күбөлүк жана башкалар);

4) арыз.

Ушул бөлүктүн 1, 2 жана 4-пункттарында көрсөтүлгөн документтер электрондук түрдө берилиши мүмкүн.

2. Баланын медициналык туулгандыгы тууралуу күбөлүгү жок болгон учурда, баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо ошол аялдын баланын төрөлгөндүгүн аныктоочу мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

3. Баланын төрөлүшүн мамлекеттик деңгээлде каттоодо, аны мөөнөтүнө чейин көтөрүү максатында башка аялга эмбрионду имплантациялоого макулдук берген жубайлардын өтүнүчү боюнча, баланын төрөлүшүн тастыктаган документ, ошондой эле медициналык уюм тарабынан берилген эмбрионду имплантациялоо фактысын тастыктаган документ көрсөтүлүшү керек.

4. Баланын төрөлүшүн каттоо жөнүндө арыз ата-энеси же алардын бири тарабынан, ал эми ооруп калган, ата-энеси каза болгон же башка себептерден улам арыз берүү мүмкүн болбогон учурда жакын туугандарынын арызы боюнча берилет.

Эгерде баланын атасы менен никеде турбаган энеси каза болсо же төрөлгөндөн кийин баланы медициналык мекемеден алуудан баш тартса, же төрөлгөндөн кийин баланы медициналык мекемеде таштап кетсе жана анын жашаган жери белгисиз болсо, баланын төрөлүшү төрөлгөн же бала турган (же ташталган) медициналык мекеменин администрациясынын, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн же бала кимдин камкордугунда болсо, ошол адамдын арызы боюнча катталат. Эгерде баланын ата-энеси төрөлгөндөн кийин баланы медициналык мекемеден алуудан баш тартса, баланын төрөлүшү төрөлгөн медициналык мекеменин администрациясынын арызы боюнча катталат.

5. Эгерде ата-эненин (ата-энелердин) инсандыгын тастыктоочу документтери жок болсо, баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо туулгандыгы тууралуу декларациянын жана медициналык туулгандыгы тууралуу күбөлүктүн негизинде жүргүзүлөт жана туулгандыгы тууралуу күбөлүк берилет. Тиешелүү жазуу электрондук жарандык абалдын актыларын жазууга киргизилет.

Баланын туулгандыгын мамлекеттик каттоо бир жашка чейинки балдар үчүн жүргүзүлөт.

6. Бир жашка же андан улуу курактагы баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо ата-энесинин (ата-энелердин биринин) же жакын тууганынын, же балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн жазуу жүзүндөгү арызы боюнча, ошондой эле бала он алты жашка чыкканда Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган зарыл документтерди тиркөө менен өзүнүн арызы боюнча жүргүзүлөт.

7. Кыргыз Республикасынын аймагында төрөлгөн, ата-энеси чет өлкөлүк жарандар же Кыргыз Республикасынын аймагында жашаган жарандыгы жок адамдар болгон баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык жүргүзүлөт.

8. Кыргыз Республикасынын өзүнчө же бүткүл аймагында өзгөчө кырдаал же өзгөчө кырдаал киргизилген мезгилде төрөлгөн баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык жана өзгөчө кырдаал же өзгөчө кырдаал жокко чыгарылгандан кийин бир айдан ашпаган мөөнөттө жүргүзүлөт.

14-берене. Жеке идентификациялык номерди ыйгаруу

Баланын төрөлүшү мамлекеттик каттоодо бир эле учурда балага жеке идентификациялык номер ыйгарылат. Жеке идентификациялык номер Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган тартипте ыйгарылат.

Эгерде жеке адамдардын жеке идентификациялык номерлери жок болсо, жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жөнүндө арыз берүү, ушул Мыйзамдын 13-беренесинин 5-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо, жарандык абалдын актыларын каттоо органы тарабынан мындай адамдарга жеке идентификациялык номерлер берилгенден кийин, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган тартипте жүргүзүлөт.

15-берене. Туулгандыкты мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер

1. Туулгандыкты мамлекеттик каттоо арыз ээлеринин арызы берилген жердеги жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

2. Туулгандыгы тууралуу күбөлүк жазуусунда баланын туулган жери медициналык документтин негизинде, анын ичинде электрондук түрдө көрсөтүлөт.

3. Эгерде бала транзит учурунда кемеде, учакта, поездде же башка транспорт каражаттарында төрөлсө, төрөлүүнү мамлекеттик каттоо ата-энесинин (же ата-энелердин биринин) катталган жериндеги жарандык абалдын актыларын жазуу органы же транспорттук каттам боюнча жайгашкан жакын жердеги жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт. Баланын туулган жери катары баланын туулгандыгын мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер көрсөтүлөт.

4. Экспедицияда, илимий станцияда же жарандык абалдын актыларын жазуу органы жок алыскы аймакта төрөлгөн баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо баланын чыныгы туулган жерине эң жакын жарандык абалдын актыларын жазуу органында жүргүзүлөт.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамы менен редакцияланган)

16-берене. Баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүнө ата-энеси жөнүндө маалыматтарды киргизүү

1. Бири-бири менен никеде турган ата менен эне баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүндө нике күбөлүгүнүн жана алардын инсандыгын күбөлөндүргөн документтердин негизинде ата-эне катары жазылат.

2. Эгерде баланын ата-энеси бири-бири менен никеде турбаса, анда энеси жөнүндө маалымат баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүнө инсандыгын тастыктаган документтин негизинде киргизилет; эгерде ал жок болсо, энеси жөнүндө маалымат медициналык туулгандыгы тууралуу күбөлүктүн же соттун чечиминин негизинде киргизилет.

Бул учурда баланын атасы жөнүндө маалымат киргизилет:

- аталыкты аныктоодо никеде турбаган ата менен эненин биргелешкен арызы боюнча;

- эне каза болгондо, ал аракетке жөндөмсүз деп табылганда, кайда экени жөнүндө маалыматы жок болгондо же балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн макулдугу менен атасынын өтүнүчү боюнча;

- эгерде аталык аныктала элек болсо, эненин өтүнүчү боюнча;

- соттун чечими менен.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамы менен редакцияланган)

17-берене. Туулганды мамлекеттик каттоодо баланын фамилиясын, атын жана атасынын атын жазуу

1. Төрөлүүнү каттоодо баланын фамилиясы ата-энесинин фамилиялары боюнча жазылат. Эгерде ата-энесинин фамилиялары ар башка болсо, ата-энелердин макулдугу менен баланын фамилиясы атасынын фамилиясы же энесинин фамилиясы боюнча жазылат. Кош фамилияга ээ болууга жол берилбейт.

2. Баланын аты-жөнү ата-эненин макулдашуусу менен жазылат. Кош ат коюуга уруксат берилет.

3. Ата-эненин ортосунда баланын аты жана/же фамилиясы боюнча макулдашуу жок болгон учурда (эгерде ата-эненин фамилиялары ар башка болсо), келип чыккан ар кандай пикир келишпестиктер сотто чечилет.

4. Баланын атасынын аты атасынын атына жазылат.

5. Эгерде эне баланын атасы менен никеде турбаса жана баланын атасы аныктала элек болсо, баланын аты-жөнү энеси көрсөткөндөй жазылат, атасынын аты баланын атасы катары энеси көрсөткөн (же көрсөтүлбөгөн) адамдын аты боюнча жазылат, ал эми баланын фамилиясы энесинин фамилиясы же энесинин атасынын аты боюнча жазылат.

6. Эгерде баланын ата-энеси экөө тең белгисиз болсо, баланын фамилиясы, аты жана атасынын аты балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү тарабынан ыйгарылат.

7. Кыргыз улуттук салттарына ылайык, баланын фамилиясы төмөнкүдөй жазылышы мүмкүн:

1) эркек балдар үчүн "уулу" жана кыз балдар үчүн "кызы" деген сөз кошулуп же кошулбастан, атасынын аты менен. Мындай учурларда балага атасынын аты коюлбайт;

2) чоң атасынын атынан, ага кошумча сөз кошулбастан, атасынын аты менен, атасынын өтүнүчү боюнча атасынын аты кошулушу мүмкүн;

3) Чоң атасынын атынан кийин "тегин" деген сөз кошулуп, ата-энесинин каалоосу боюнча атасынын аты, эркек балдар үчүн атасынын аты "уулу" деген сөз, кыз балдар үчүн "кызы" деген сөз кошулушу мүмкүн. Ата-энесинин каалоосу боюнча, баланын фамилиясы жетинчи муундагы ата-бабаларынын аттарына негизделиши мүмкүн, эгерде түздөн-түз үй-бүлөлүк байланышын тастыктаган документтер болсо же ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын архивинде болсо.

Башка улуттагы адамдардын фамилиялары жана фамилиялары алардын каада-салттарына ылайык алардын каалоосу боюнча көрсөтүлүшү мүмкүн.

Ата-эненин каалоосу боюнча баланын фамилиясы атасынын же чоң атасынын атына "-ов", "-ев" жана "-ова", "-ева" мүчөлөрүнүн кошулмасы менен жазылышы мүмкүн.

(КР 17-жылдын 2025-июлундагы No 148 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

18-берене. Тапылган (ташталган) баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо

Ата-энеси белгисиз табылган (ташталган) баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн өтүнүчү боюнча жүргүзүлөт, ал бала табылган күндөн тартып жети күндөн кечиктирбестен жарандык абалдын актыларын жазуу органына кайрылууга милдеттүү.

19-берене. Өлүү төрөлгөн же өмүрүнүн биринчи жумасында өлгөн баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо

1. Өлгөн баланын төрөлүшүн мамлекеттик каттоо саламаттыкты сактоо уюму же жеке практика менен алектенген адис тарабынан берилген перинаталдык өлүм жөнүндө медициналык маалымкаттын негизинде жүргүзүлөт.

2. Өлгөн баланын өлүмүн мамлекеттик каттоо жүргүзүлбөйт.

Эгерде бала өмүрүнүн биринчи жумасында каза болсо, анын төрөлүшүн жана өлүмүн мамлекеттик каттоо жүргүзүлөт.

Өмүрүнүн биринчи жумасында чарчаган баланын төрөлүшүн жана өлүмүн мамлекеттик каттоо саламаттыкты сактоо уюму же жеке практика менен алектенген адис тарабынан берилген төрөлүү жана перинаталдык өлүм жөнүндө белгиленген үлгүдөгү документтердин негизинде жүргүзүлөт.

3. Өлүү төрөлгөн баланын төрөлүшү же өмүрүнүн биринчи жумасында каза болгон баланын төрөлүшү жана өлүмү жөнүндө жарандык абалдын актыларын жазуу органына кабарлоо милдети төмөнкүлөргө жүктөлөт:

1) төрөт болгон же бала каза болгон саламаттыкты сактоо уюмунун жетекчисине;

2) дарыгери өлүү төрөлгөн баланын төрөлүү фактысын же өмүрүнүн биринчи жумасында чарчаган баланын өлүм фактысын аныктаган саламаттыкты сактоо уюмунун жетекчисине, же төрөт саламаттыкты сактоо уюмунан тышкары жерде болгон учурда жеке практика менен алектенген адиске.

4. Өлүү төрөлгөн баланын төрөлүшү же өмүрүнүн биринчи жумасында каза болгон баланын төрөлүшү жана өлүмү жөнүндө арыз өлүү төрөлгөн баланын төрөлүшү же өмүрүнүн биринчи жумасында каза болгон баланын өлүмү фактысы аныкталган күндөн тартып үч күндөн кечиктирилбестен жазуу жүзүндө берилиши керек.

3-глава. Никени мамлекеттик каттоо

20-берене. Никени мамлекеттик каттоонун негиздери

Никени мамлекеттик каттоо үчүн негиз болуп нике курагына жеткен эркек менен аялдын биргелешкен билдирүүдө баяндалган эркин ыктыярдуу билдирүүсү саналат.

Эгерде никеге турган адамдардын бири - эркек же аял жарандык абалдын актыларын жазуу органына биргелешкен арыз берүү үчүн келе албаса, никеге турган адамдын керээзи никеге туруу жөнүндө өзүнчө арыз менен таризделет. Никеге турган адамдын койгон колунун аныктыгы нотариалдык жактан күбөлөндүрүлүүгө тийиш.

Никеге турууга арызды Мамлекеттик электрондук кызмат көрсөтүүлөр порталы аркылуу да берсе болот.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамы менен редакцияланган)

21-берене. Никени мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер

Никени мамлекеттик каттоо никеге турган адамдардын арыз берген жери боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

22-берене. Никени мамлекеттик каттоо

1. Никени мамлекеттик каттоо Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинин 12-беренесинде, 13-беренесинин 1-бөлүгүндө, 14 жана 163-беренелеринде каралган шарттар сакталганда жүргүзүлөт.

2. Нике жубайлар жарандык абалдын актыларын жазуу органына кайрылган күндөн тартып бир ай өткөндөн кийин алардын жеке катышуусунда никени мамлекеттик каттоо жолу менен түзүлөт. Жубайлардын каалоосу боюнча никени мамлекеттик каттоо салтанаттуу түрдө жарандык абалдын актыларын жазуу органынын имаратында да, андан тышкары жерде да жүргүзүлүшү мүмкүн.

Өзгөчө жагдайлар (кош бойлуулук, баланын төрөлүшү, тараптардын биринин өмүрүнө түздөн-түз коркунуч) болсо, нике арыз берилген күнү түзүлүшү мүмкүн.

3. Эгерде никеге турган адамдар (адамдардын бири) оор оорусунан улам жарандык абалдын актыларын жазуу органына келе албаса, камакта же жазаны түзөтүү мекемелеринде өтөсө, никени мамлекеттик каттоо үйдө, медициналык же башка уюмда, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жетекчилиги же никеге турган адамдар тарабынан аныкталган жайларда, никеге турган адамдардын катышуусунда жүргүзүлүшү мүмкүн.

4. Никени мамлекеттик каттоо Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинин 15-беренесинде белгиленгендей, никенин түзүлүшүнө тоскоол болгон жагдайлар болгондо жүргүзүлүшү мүмкүн эмес.

5. Эгерде никенин түзүлүшүнө тоскоол болгон жагдайлардын бар экендигин тастыктаган далилдер болсо, жарандык абалдын актыларын жазуу органынын башчысы никени мамлекеттик каттоодон жазуу жүзүндө баш тартат.

Жарандык абалдын актыларын жазуу органынын никени каттоодон баш тартуусуна никеге турууну каалаган адамдар (алардын бири) административдик иш-аракеттер жана административдик жол-жоболор жөнүндө мыйзамдарда аныкталган тартипте, ал эми андан кийин сотко даттанышы мүмкүн.

6. Кыргыз Республикасынын жаранынын чет өлкөлүк жаран же жарандыгы жок адам менен никесин мамлекеттик каттоо жарандык абалдын актыларын каттоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан чет өлкөлүк жарандын же жарандыгы жок адамдын никеде тура алаарын тастыктаган документтин негизинде жүргүзүлөт.

Жарандыгы жок адамдардын никеде турууга жөндөмдүүлүгүн аныктоо жана ырастоо тартиби Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

23-берене. Никени мамлекеттик каттоодо жубайлардын фамилияларын жазуу

1. Нике мамлекет тарабынан катталганда, жубайлардын каалоосу боюнча нике күбөлүгүнө жубайлардын жалпы фамилиясы же ар бир жубайдын никеге чейинки фамилиясы жазылат.

2. Жубайлардын биринин фамилиясы жубайлардын жалпы фамилиясы катары жазылышы мүмкүн же, эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында башкача каралбаса, жубайлар күйөөсүнүн фамилиясына аялынын фамилиясын кошуу менен түзүлгөн фамилияны жазууга укуктуу, ал эми жубайлардын фамилиясы дефис менен жазылганда байланышкан экиден ашык эмес фамилиядан турушу мүмкүн.

4-глава. Ажырашууну мамлекеттик каттоо

24-статья. Никени бузууну мамлекеттик каттоонун негиздери

Ажырашууларды мамлекеттик каттоо үчүн негиз болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жалпы жашы жете элек балдары жок жана бири-бирине мүлктүк же башка дооматтары жок болгон жубайлардын ажырашуу жөнүндө биргелешкен арызы;

2) жубайлардын биринин ажырашуу жөнүндө арызы жана экинчи жубайга карата мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими (өкүмү), эгерде ал сот тарабынан дайынсыз жоголгон, соттук аракетке жөндөмсүз деп табылса же кылмыш жасагандыгы үчүн соттолуп, үч жылдан ашык мөөнөткө эркиндигинен ажыратууга соттолсо;

3) никени бузуу жөнүндө соттун мыйзамдуу күчүнө кирген чечими.

25-берене. Ажырашууну мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер

Никени бузууну мамлекеттик каттоо жубайлардын (жубайлардын бири) арыз берген жери боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

26-статья. Жалпы жашы жете элек балдары жок жубайлардын өз ара макулдугу боюнча жана мүлктүк талаш-тартыштар болбогондо никени бузууну мамлекеттик каттоо.

1. Никени бузууну каалаган жубайлар жарандык абалдын актыларын жазуу органына никени бузуу жөнүндө биргелешкен арызды жазуу жүзүндө же электрондук түрдө беришет. Никени бузуу жөнүндө биргелешкен арызда жубайлар никенин бузулушуна өз ара макулдугун жана жалпы жашы жете элек балдарынын же мүлктүк талаш-тартыштардын жоктугун ырасташы керек.

2. Эгерде никени бузууну каалаган жубайлардын бири жарандык абалдын актыларын жазуу органына арыз берүү үчүн келе албаса, анын керээз билдирүүсү никени бузуу жөнүндө өзүнчө арыз менен таризделет. Жубайдын арызында коюлган колдун аныктыгы нотариалдык жактан күбөлөндүрүлүүгө тийиш.

3. Никени бузуу жубайлардын экөөнүн тең же алардын бирөөнүн катышуусунда жубайлар никени бузуу жөнүндө биргелешкен арыз берген күндөн тартып бир ай өткөндөн кийин жүргүзүлөт.

27-берене. Жубайлардын биринин өтүнүчү боюнча никени бузууну мамлекеттик каттоо

1. Жубайлардын биринин өтүнүчү боюнча никени бузуу жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан, эгерде экинчи жубайы:

1) сот тарабынан дайынсыз жоголгон деп табылган;

2) сот тарабынан аракетке жөндөмсүз деп табылган;

3) кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгон жана үч жылдан ашык мөөнөткө эркиндигинен ажыратууга соттолгон.

2. Жубайлардын биринин өтүнүчү боюнча никени бузууну мамлекеттик каттоо ажырашуу жөнүндө арыз берилген күндөн тартып бир ай өткөндөн кийин анын катышуусунда жүргүзүлөт.

3. Ажырашуу жөнүндө арызды кабыл алган жарандык абалдын актыларын жазуу органы ажырашууну мамлекеттик каттоо жөнүндө үч күндүн ичинде жазасын өтөп жаткан жубайына, же аракетке жөндөмсүз жубайынын камкорчусуна, же дайынсыз жоголгон жубайынын мүлкүн башкаруучуга, ал эми алар жок болгон учурда балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө кабарлоого милдеттүү.

4. Сот жаранды каза болгон же дайынсыз жоголгон деп таануу жөнүндөгү тиешелүү соттук чечимдерди жокко чыгарган учурда, никени калыбына келтирүү жубайлардын биргелешкен арызы боюнча Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

28-статья. Никени бузуу жөнүндө соттун чечими боюнча никени мамлекеттик каттоонун тартиби

1. Соттун чечиминин негизинде никени бузууну мамлекеттик каттоо никени мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер боюнча, мурдагы жубайлардын (алардын биринин) же аракетке жөндөмсүз жубайынын камкорчусу катталган жер боюнча же соттун чечими чыгарылган жер боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

2. Ажырашууну мамлекеттик каттоо жөнүндө арыз менен бир убакта ажырашуу жөнүндө соттун акыркы жана милдеттүү чечими берилиши керек, ошондой эле мурдагы жубайлардын (жубайлардын биринин) инсандыгын күбөлөндүргөн документтер көрсөтүлүшү керек.

3. Эгерде мурунку жубайлардын бири ажырашууну жарандык абалдын актыларын жазуу органында каттаган болсо, анда экинчи мурунку жубайы ажырашуу жөнүндө күбөлүк алуу үчүн каалаган жарандык абалдын актыларын жазуу органына кайрылууга укуктуу. Кийинчерээк арыз берген жубайы жөнүндө маалымат мурда катталган ажырашуу жөнүндө күбөлүккө киргизилет. Бул учурда, экинчи жубай соттун акыркы чечимин көрсөтүүгө милдеттүү эмес.

4. Мурдагы жубайлар (жубайлардын ар бири) же аракетке жөндөмсүз жубайынын камкорчусу никени бузууну мамлекеттик каттоо жөнүндө арыз берүүгө башка адамдарга жазуу жүзүндө ыйгарым укук бере алышат.

5. Ажырашууга нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн ишеним кат менен уруксат берилет, анын негизинде ажырашуу актысы жөнүндө жазуу түзүлөт.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

29-статья. Нике бузулгандан кийин жубайлардын фамилиясын сактоо же өзгөртүү

Никеге турганда фамилиясын башка адамга өзгөрткөн жубай ажырашкандан кийин бул фамилияны сактап калууга же анын өтүнүчү боюнча ажырашууну мамлекеттик каттоодо никеге чейинки фамилиясын алууга укуктуу.

Фамилияны, атын жана атасынын атын өзгөртүүнү мамлекеттик каттоо 5-глава

30-статья. Атын өзгөртүү

1. Он алты жашка толгон адам фамилиясын, атын жана/же атасынын атын камтыган атын өзгөртүүгө укуктуу. Фамилияны, атын жана атасынын атын өзгөртүүнү бир убакта каттоого жол берилбейт.

Атасынын аты атасынын, асырап алуучунун, өгөй атасынын, атасынын же апасынын аттары боюнча өзгөртүлүшү мүмкүн. Он алты жашка толгон адам атасынын атын көрсөтүүдөн баш тартууга укуктуу.

2. Атын өзгөртүү арыз ээсинин кайрылган жери боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

3. Он алты жашка чыга элек адамдын фамилиясын, атын жана атасынын атын өзгөртүү ушул Мыйзамга жана Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинин 64-статьясына ылайык жүргүзүлөт. Аны дайынсыз жоголду деп таануу, ата-энелик укуктан ажыратуу, аракетке жөндөмсүз деп таануу жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечимин берүүдө ата-энесинин пикирин эске алуу милдеттүү эмес.

Мында баланын атасынын аты ушул статьянын 1-бөлүгүнүн экинчи абзацынын талаптарына ылайык жазылат же көрсөтүлбөйт.

4. Фамилияны, атын жана атасынын атын өзгөртүү жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жылына бир жолудан ашык эмес мамлекеттик каттоодон өткөрүлүүгө тийиш.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

31-берене. Атын өзгөртүүнү каттоого байланыштуу жарандык абалдын актыларынын жазууларына өзгөртүүлөрдү киргизүү

Фамилиясын, атын жана атасынын атын өзгөртүүнү каттоонун негизинде, атын өзгөрткөн адам үчүн мурда түзүлгөн жарандык абалдын актыларын каттоо жазууларына өзгөртүүлөр киргизилет жана фамилиясын, атын жана атасынын атын өзгөртүү жөнүндө күбөлүк берилет. Фамилиясын, атын жана атасынын атын өзгөртүү жөнүндө арыз берген адамга жаңы туулгандыгы тууралуу күбөлүк да берилет.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

6-глава. Өлүмдү мамлекеттик каттоо

32-берене. Өлүмдү мамлекеттик каттоонун негиздери

Төмөнкүлөр өлүмдү мамлекеттик каттоо үчүн негиз болуп саналат:

1) саламаттыкты сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан кагаз же электрондук түрдө берилген белгиленген үлгүдөгү өлүм жөнүндө күбөлүк;

2) өлүм фактысын аныктоо же адамды өлгөн деп жарыялоо жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими.

(Кыргыстан Республикасынын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамы менен редакцияланган)

33-берене. Өлүмдү мамлекеттик каттоодон өткөргөн жер

1. Өлүмдү мамлекеттик каттоо арыз ээсинин арыз берген жери боюнча жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

2. Эгерде өлүм кемеде, поездде, учакта же башка транспорт каражаттарында сапар учурунда болсо, өлүмдү мамлекеттик каттоо маркум транспорт каражатынан алынып салынган аймакта жайгашкан жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн.

3. Эгерде өлүм экспедиция учурунда, илимий станцияда же жарандык абалдын актыларын каттоо бөлүмү жок алыскы аймакта болсо, өлүмдү мамлекеттик каттоо чыныгы өлүм болгон жерге жакын жайгашкан жарандык абалдын актыларын каттоо бөлүмүндө жүргүзүлүшү мүмкүн.

4. (КРнын 2024-жылдын 8-июлундагы № 113 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

Жарандык абалдын актыларын жазууларына оңдоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү 7-глава

34-статья. Жарандык абалдын актыларын жазууларына оңдоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүүнүн негиздери

1. Жарандык абалдын акт жазууларына оңдоолор жана толуктоолор ушул берененин 2-бөлүгүндө каралган негиздер болгондо жана кызыкдар тараптардын ортосунда талаш-тартыш болбогондо киргизилет. Эгерде кызыкдар тараптардын ортосунда талаш-тартыш болсо, жарандык абалдын акт жазууларына оңдоолор жана толуктоолор соттун чечиминин негизинде киргизилет.

Өзгөртүүлөрдү жана оңдоолорду киргизүүгө нотариалдык күбөлөндүрүлгөн ишеним кат уруксат берет, ал эми ишеним каттын арыз берүү жана жарандык абалдын актысын каттоо жөнүндө күбөлүк алуу боюнча ыйгарым укуктары ишеним катта атайын көрсөтүлүшү керек.

2. Жарандык абалдын актыларын жазууларына оңдоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү үчүн негиз болуп төмөнкүлөр саналат:

1) аталыкты аныктоо жөнүндө арыз:

а) баланын никеде турбаган атасы жана энеси;

б) бала төрөлгөн учурда баланын энеси менен никеде турбаган ата, эне каза болгон же ата-энелик укуктарынан ажыратылган учурда, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн макулдугу менен;

2) аталыкты аныктоо жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими;

3) асырап алуу жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими;

4) фамилияны, атын жана атасынын атын өзгөртүү актынын жазуусу;

5) оңдоолорду жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими;

6) баланын атасы жөнүндө маалыматты туулгандыгы тууралуу күбөлүккө киргизүү же аны өзгөртүү же алып салуу жөнүндө баланын атасы менен никеде турбаган эненин арызы;

7) ата-энеси (ата-энеси) аты-жөнүн өзгөрткөн учурда анын туулгандыгы тууралуу күбөлүктөгү ата-энеси (ата-энеси) жөнүндө маалыматтарды өзгөртүү жөнүндө он алты жашка чыккан адамдын арызы;

8) өлүмү белгисиз адамдын өлүмү катары катталган маркумдун инсандыгын аныктоо жөнүндө тергөө же тергөө органы тарабынан берилген белгиленген үлгүдөгү документ;

9) "Саясий жана диний ишенимдери, социалдык, улуттук жана башка негиздери боюнча репрессиянын натыйжасында жапа чеккен реабилитацияланган жарандардын укуктары жана кепилдиктери жөнүндө" Мыйзамдын негизинде негизсиз репрессияланган жана кийин реабилитацияланган адамдын өлүмү жөнүндө белгиленген формадагы документ - эгерде өлүм мурда катталган болсо;

10) ушул Мыйзамдын 35-беренесинде каралган учурларда жарандык абалдын актыларын жазуу органынын жарандык абалдын актыларын жазуу жазуусуна оңдоо же өзгөртүү киргизүү боюнча корутундусу.

3. Асырап алууга жана аталыкты аныктоого байланыштуу туулгандыгы тууралуу күбөлүк жазуусуна өзгөртүүлөр киргизилгенде, жаңы туулгандыгы тууралуу күбөлүк берилет.

4. Жарандык абалдын актыларын жазуу органдарынын кызматкерлери асырап алуучулардын (асырап алуучунун) макулдугусуз асырап алуу жөнүндө кандайдыр бир маалыматты ачыкка чыгарууга же мазмунунан асырап алуучулардын (асырап алуучунун) асырап алынган баланын ата-энеси (ата-энелердин бири) эмес экендиги көрүнүп турган документтерди берүүгө укуксуз.

5. Аскерге чакырылуучунун же чакырылуучунун фамилиясы, аты жана атасынын аты, туулган күнү жана жери өзгөргөн учурда, ошондой эле аскерге чакырылуучунун же чакырылуучунун өлүмү катталган учурларда, жарандык абалдын актыларын жазуу бөлүмдөрү тиешелүү өзгөрүү жөнүндө маалыматты үч күндүн ичинде райондук (шаардык) аскер комиссариаттарына жөнөтүүгө милдеттүү.

6. Жарандык абалдын актыларынын жазууларына оңдоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү тартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат.

(Кыргыстан Республикасынын 2023-жылдын 16-мартындагы № 59 Мыйзамы менен редакцияланган)

35-статья. Жарандык абалдын актыларын жазуу органынын жарандык абалдын актыларын жазууга оңдоо же өзгөртүү киргизүү жөнүндө корутундусу.

Жарандык абалдын актыларын жазуу органына оңдоолорду же өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө корутунду төмөнкүдөй учурларда түзүлөт:

1) жарандык абалдын актыларын жазууда туура эмес же толук эмес маалыматтар же орфографиялык каталар болсо;

2) эгерде жарандык абалдын актысын жазуу Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинде жана ушул Мыйзамда белгиленген эрежелерди эске албастан жүргүзүлсө.

8-глава. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо китептерин (каттоо китептерин) сактоо тартиби жана мөөнөттөрү

36-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо китептери (каттоо китептери) сакталуучу жер

1. Жарандык абалдын актыларынын жазууларынын кагаз көчүрмөлөрүнөн чогултулган, байланган, номерленген жана мөөр басылган жарандык абалдын актыларынын жазуулары жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо жүргүзүлгөн жердеги жарандык абалдын актыларын жазуу органдарында сакталат.

2. Жарандык абалдын актыларын каттоо боюнча автоматташтырылган маалымат системасында түзүлгөн, номерленген жана мөөр басылган жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоонун электрондук маалымат базасы, ошондой эле жарандык абалдын актыларын каттоо органдары түзүлгөнгө же калыбына келтирилгенге чейин түзүлгөн каттоо китептери, ошондой эле жарандык абалдын актыларын каттоо боюнча автоматташтырылган маалымат системасын ишке киргизгенге чейин түзүлгөн жарандык абалдын актыларын каттоо боюнча архивдик китептер жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоону жүзөгө ашырууну камтыган жарандык абалдын актыларын каттоо органдарында сакталат.

3. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жерлердеги Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жана консулдук мекемелери тарабынан түзүлгөн жарандык абалдын актыларынын жазууларынын кагаз көчүрмөлөрүнөн түзүлгөн жарандык абалдын актыларынын жазуулары бир айдан кийин, ушул актыларды мамлекеттик каттоо үчүн негиз болгон документтер менен бирге, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын аймагындагы жарандык абалдын актыларын каттоо жаатындагы ыйгарым укуктуу органдын ведомстволук бөлүмүнүн тиешелүү бөлүмүнө сактоо үчүн өткөрүлүп берилет.

4. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо китептерин (каттоо китептерин) жана жарандык абалдын актыларын электрондук түрдө жазууну сактоо үчүн тиешелүү шарттарды түзүү жарандык абалдын актыларын каттоо органы тарабынан Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте камсыздалат.

37-берене. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо китептерин (каттоо китептерин) сактоо мөөнөттөрү

1. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоо китептери (каттоо китептери) жана электрондук жазуулар жарандык абалдын актыларын каттоо органдарында жарандык абалдын актыларынын жазуулары түзүлгөн күндөн тартып жүз жыл бою сакталат.

2. Жүз жылдан кийин жарандык абалдын актыларын жазуу органдары кагаз жана электрондук түрдө чогултулган туулгандыктын акт жазууларын Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген тартипте мамлекеттик архивдерге өткөрүп беришет.

9-глава. Жарандык абалдын акт жазууларын калыбына келтирүү жана жокко чыгаруу

38-берене. Жарандык абалдын акт жазууларын калыбына келтирүү

1. Жарандык абалдын актыларынын жазууларын калыбына келтирүү жарандык абалдын актыларын жазуу органы тарабынан арыз ээсинин арызы боюнча мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

2. Жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо фактысын аныктоо үчүн сотко арыз берүү үчүн негиз болуп жарандык абалдын актысын мамлекеттик каттоо жүргүзүлгөн жарандык абалдын актыларын жазуу органынын жарандык абалдын актысынын жазуусунун биринчи жана экинчи нускаларынын жок экендиги жөнүндө билдирүүсү саналат.

39-берене. Жарандык абалдын акт жазууларын жокко чыгаруу

Жарандык абалдын актысынын жазуусун жокко чыгаруу жарандык абалдын актысынын жазуусу сакталган жердеги жарандык абалдын актыларын каттоо органы тарабынан мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

10-глава. Корутунду жоболор

40-берене. Жарандык абалдын актыларын жазуу органдарынын кызматкерлеринин, Кыргыз Республикасынын жарандарынын, чет өлкөлүк жарандардын жана жарандыгы жок адамдардын ушул Мыйзамды бузгандыгы үчүн жоопкерчилиги

1. Жарандык абалдын актыларын мамлекеттик каттоодо Кыргыз Республикасынын жарандарынын, чет өлкөлүк жарандардын же жарандыгы жок адамдардын укуктары алардын күнөөсү менен бузулган жарандык абалдын актыларын жазуу органдарынын кызматкерлери, аталган адамдарга мыйзамсыз чечимдер, аракеттер (аракетсиздик) менен келтирилген зыян үчүн Кыргыз Республикасынын административдик иш-аракет жана административдик жол-жоболор чөйрөсүндөгү мыйзамдарында белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат.

2. Кыргыз Республикасынын жарандары, чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар ушул Мыйзамды бузгандыгы үчүн, ошондой эле жарандык абалдын актыларын каттоо үчүн берилген маалыматтардын тактыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кылмыш-жаза жана жарандык жоопкерчилик тартышат.

41-берене. Ушул Мыйзамдын күчүнө кириши

1. Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып үч ай өткөндөн кийин күчүнө кирет.

"Эркин Тоо" гезитинде 2020-жылдын 7-августунда № 62 (3134) жарыяланган.

2. Төмөнкүлөр күчүн жоготту деп табылсын:

1) 2005-жылдын 12-апрелиндеги № 60 "Жарандык абалдын актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2005-жыл, № 7, 501-берене);

2) 2006-жылдын 4-августундагы № 147 "Жарандык абалдын актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин Тоо" гезити, 2006-жылдын 18-августундагы № 61);

3) 2007-жылдын 10-августундагы № 148 "Жарандык абалдын актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2007-жыл, № 7-8-9, 717-берене);

4) 2012-жылдын 16-июлундагы № 114 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 8-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2012-жыл, № 7, 2725-берене);

5) 2014-жылдын 16-январындагы № 12 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 1-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2014-жыл, № 1, 12-берене);

6) 2015-жылдын 2-июлундагы № 142 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 12-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2015-жыл, № 7, 945-берене);

7) 2016-жылдын 23-июлундагы № 132 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 1-беренеси ("Жарандык абалдын актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында, Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинде) (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2016-жыл, № 7, 850-берене);

8) 2018-жылдын 5-июнундагы № 60 "Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө (Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексине, "Жарандык абалдын актылары жөнүндө", "Кыргыз Республикасынын жарандарынын жалпы аскердик милдети жөнүндө, аскердик жана альтернативдик кызмат жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына) Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2018-жыл, № 6, 343-берене).

3. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү алты айдын ичинде өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзамга ылайык келтирсин.

президент

Кыргыз Республикасы

С.Ш. Жээнбеков

Кабыл алынды

Жогорку Кеңеш

Кыргыз Республикасы

June 17 2020 жыл